Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 23

Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः । आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः ॥ २३ ॥

prokṣaṇyāṃ tajjalaṃ kiṃcitkṛtvātmānaṃ tridhā tataḥ | ātmatattvātmane hṛñca vidyātattvātmane namaḥ || 23 ||

بوضع قليلٍ من ذلك الماء في إناء الرشّ، يُجرى بعد ذلك على النفس نْياسا ثلاثية (nyāsa) للتقديس. (ويُتلى:) «نَمَسْكارٌ لمن كان ذاتُه مبدأَ الذات؛ ونَمَسْكارٌ لمن كانت ذاتُه مبدأَ المعرفة المقدّسة (vidyā).»

प्रोक्षण्याम्in the sprinkling vessel
प्रोक्षण्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रोक्षणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्
तत्-जलम्that water
तत्-जलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः (तत् जलम् = that water), नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
किंचित्a little
किंचित्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकिंचित् (अव्यय/सर्वनाम)
Formअव्यय, परिमाणवाचक-निपातः (a little/somewhat)
कृत्वाhaving made/done
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (absolutive/gerund), अर्थः—"having done/made"
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
त्रिधाthreefold
त्रिधा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण), प्रकारवाचकः—त्रिप्रकारेण (in three ways)
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रमवाचक-क्रियाविशेषणम् (then/thereafter)
आत्म-तत्त्व-आत्मनेto the Self-principle (deity)
आत्म-तत्त्व-आत्मने:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (आत्मतत्त्वस्य आत्मा/स्वरूपम्; दैव-सम्बोधनार्थे), पुंलिङ्गम्, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्
हृञ्hṛñ (seed syllable)
हृञ्:
Mantra (मन्त्र/उच्चारण)
TypeIndeclinable
Rootहृञ् (बीजमन्त्र-अव्यय)
Formअव्यय, बीजमन्त्र-निपातः (mantric seed syllable)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः
विद्या-तत्त्व-आत्मनेto the Knowledge-principle (deity)
विद्या-तत्त्व-आत्मने:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (विद्यातत्त्वस्य आत्मा/स्वरूपम्), पुंलिङ्गम्, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्
नमःsalutation
नमः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रायः (नमः-शब्दः), नमस्कारार्थक-निपातः; दत्ते चतुर्थीसम्बन्धः (with dative: "salutation to")

Narada (teaching the technical ritual procedure to the Sanatkumara tradition)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It links outer purification (prokṣaṇa with sanctified water) with inner consecration (threefold nyāsa), affirming that the deity invoked is both the essence of the Self (ātma-tattva) and the essence of sacred knowledge (vidyā-tattva).

By offering namas (obeisance) while purifying oneself, the practitioner frames ritual action as surrender: devotion is expressed through reverent invocation of the Lord as the indwelling Self and the source of all vidyā.

It highlights ritual procedure and mantra-application (a technical prayoga): using a prokṣaṇa vessel, measured water, and prescribed nyāsa with a bīja (hṛñ), reflecting disciplined liturgical method aligned with Vedāṅga-style ritual precision.