Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 42

Dīkṣā, Mantra-Types, Mantra-Doṣas, and Qualifications of Ācārya–Śiṣya

Devanagari script

यस्यांते हृदयं प्रोक्तं शिरोमंत्रोऽथ मध्यगः । शिखा वर्म च यस्यांते नेत्रमस्रं च दृश्यते ॥ ४२ ॥

Transliteration

yasyāṃte hṛdayaṃ proktaṃ śiromaṃtro'tha madhyagaḥ | śikhā varma ca yasyāṃte netramasraṃ ca dṛśyate || 42 ||

Translation

في ترتيب النْياسا لهذا المانترا، يُقرَّر «مانترا القلب» (هْرِدَيَه) في الختام، وتُوضَع «مانترا الرأس» (شِيرو) في الوسط. وفي نهايته أيضًا تُطبَّق مانترا القُصَّة (شيخا) ومانترا الدِّرع (فارما)، كما تُرى مانترا العين (نيترا) ومانترا السلاح (أسترا) كذلك.

Word by Word

• यस्य: of which/whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे/पुंलिङ्गे सर्वत्र प्रयुज्यते (pronoun stem)

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular)

• हृदयम्: heart (the ‘hṛdaya’ part)
• हृदयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nominative/Accusative), एकवचन (Singular)

• प्रोक्तम्: is declared/said
• प्रोक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/declared’

• शिरः-मन्त्रः: the ‘head’ mantra
• शिरः-मन्त्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थक (then/and then)

• मध्य-गः: situated in the middle
• मध्य-गः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + ग (गम्-धातु, क्तिन्/कृदन्त-प्रत्ययार्थ ‘going’)
• Form: उपपद-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘in the middle situated’

• शिखा: the ‘śikhā’ (tuft) part
• शिखा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative), एकवचन

• वर्म: armor/protection (varma)
• वर्म: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्मन्/वर्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)

• यस्य: of which/whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (Singular)

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

• नेत्रम्: the ‘netra’ (eye) part
• नेत्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अस्त्रम्: weapon (astra)
• अस्त्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• दृश्यते: is seen/appears
• दृश्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (passive: ‘is seen/appears’)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that mantras are not only recited but ritually ‘placed’ (nyāsa) on specific loci—heart, head, śikhā, armor, eyes, and weapon—so worship is sealed with protection and focused embodiment of the deity’s power.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as disciplined worship: the devotee internalizes devotion through nyāsa, making the body a sanctified support for remembrance and reverent service rather than mere external chanting.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights procedural ritual knowledge—mantra-vinyāsa/nyāsa and protective anga-mantras—typical of technical instruction aligned with Vedanga-style precision in recitation and application.