Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 95

Prāyaścitta for Mahāpātakas and the Sin-destroying Power of Viṣṇu-smaraṇa

यस्तु संस्मरते मर्त्यः स मुक्तः पापकोटिभिः । स्मृतो वा पूजितो वापि ध्यातः प्रणमितोऽपि वा ॥ ९५ ॥

yastu saṃsmarate martyaḥ sa muktaḥ pāpakoṭibhiḥ | smṛto vā pūjito vāpi dhyātaḥ praṇamito'pi vā || 95 ||

أيُّ إنسانٍ فانٍ يذكره بصدقٍ يتحرّر من كرورٍ من الآثام؛ سواء ذُكِرَ فحسب، أو عُبِدَ، أو تُأمِّل فيه، أو حتى انحنى له ساجدًا.

यःwho
यः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध/निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय—विरोध/विशेषार्थक (particle: ‘but/indeed’)
संस्मरतेremembers
संस्मरते:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + स्मृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; apposition to यः
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मुक्तःfreed
मुक्तः:
विधेय-विशेषण (प्रेडिकेटिव-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicative
पाप-कोटिभिःby crores of sins (i.e., from even crores of sins)
पाप-कोटिभिः:
करण/हेतु (करणम्/हेतुः)
TypeNoun
Rootपाप + कोटि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘पापानां कोटयः’), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
स्मृतःremembered
स्मृतः:
अवस्था/विशेषण (अवस्थावाचक)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (he) being remembered
वाor
वा:
सम्बन्ध/निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय—विकल्पार्थक (disjunctive: ‘or’)
पूजितःworshipped
पूजितः:
अवस्था/विशेषण (अवस्थावाचक)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वाor
वा:
सम्बन्ध/निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय—विकल्पार्थक
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
ध्यातःmeditated upon
ध्यातः:
अवस्था/विशेषण (अवस्थावाचक)
TypeAdjective
Rootध्यै (धातु) → ध्यात (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रणमितःsaluted/bowed to
प्रणमितः:
अवस्था/विशेषण (अवस्थावाचक)
TypeAdjective
Rootप्र + नम् (धातु) → प्रणमित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
वाor
वा:
सम्बन्ध/निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय—विकल्पार्थक

Narada (teaching within the Narada–Sanatkumara dialogue frame)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

V
Vishnu

FAQs

It teaches that even simple acts of devotion—remembering, worshiping, meditating, or bowing to Vishnu—carry purifying power great enough to destroy vast accumulations of sin and move the devotee toward liberation.

It presents bhakti as accessible and multi-limbed: mental remembrance (smṛti/smaraṇa), ritual honoring (pūjā), inner contemplation (dhyāna), and bodily humility (praṇāma). Any of these, done sincerely toward Vishnu, is affirmed as spiritually transformative.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught here; the practical takeaway is sādhana-vidhi—daily devotional disciplines (smaraṇa, pūjā, dhyāna, praṇāma) as applied practice within dharma.