Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 82

Gṛhastha-nitya-karman: Śauca, Sandhyā-vidhi, Pañca-yajña, and Āśrama-krama

Devanagari script

अमृतापिधानमसि भोज्यान्तेऽपः सकृत्पिबेत् । प्राणाद्या आहुतीर्दत्त्वाचम्य भोजनमाचरेत् ॥ ८२ ॥

Transliteration

amṛtāpidhānamasi bhojyānte'paḥ sakṛtpibet | prāṇādyā āhutīrdattvācamya bhojanamācaret || 82 ||

Translation

وبتلاوة: «أنتَ سِترُ الأَمْرِتَا»، في ختام الطعام يرتشف الماء مرةً واحدة. ثم بعد تقديم الأَهوتيّات ابتداءً بمانترا «برانا»، وإجراء الآچامانا، يُتمّ المرء شعيرة الطعام على الوجه اللائق.

Word by Word

• अमृतापिधानम्: (this is) the ‘amṛta-covering’
• अमृतापिधानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + अपिधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अमृतस्य अपिधानम्; मन्त्रपद (predicate)

• असि: are
• असि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘you are’

• भोज्य-अन्ते: at the end of the meal
• भोज्य-अन्ते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भोज्य (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: भोज्यस्य अन्ते; अधिकरण

• अपः: water
• अपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (आपः), द्वितीया, बहुवचन; कर्म

• सकृत्: once
• सकृत्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): ‘एकवारम्’

• पिबेत्: should drink
• पिबेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should drink’

• प्राणाद्याः: beginning with prāṇa
• प्राणाद्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘प्राण-आदि’ = beginning with prāṇa; विशेषण (आहुतीः इति विशेष्य)

• आहुतीः: oblations
• आहुतीः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आहुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म

• दत्त्वा: having offered
• दत्त्वा: Kriyā-samānādhikaraṇa (क्रियासमकाल/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having given/offered’

• आचम्य: having performed ācamana
• आचम्य: Kriyā-samānādhikaraṇa (क्रियासमकाल/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-चम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having sipped (water) for purification’

• भोजनम्: eating/meal
• भोजनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• आचरेत्: should perform
• आचरेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should perform/practise’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Prana

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It sacralizes eating as a disciplined rite: the meal is sealed with mantra, purified by ācamana, and harmonized through prāṇāhuti—linking nourishment to prāṇa and inner purity.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By treating even ordinary acts like eating as offerings and mantra-infused discipline, it supports bhakti through constant remembrance and reverent conduct rather than mere ritualism.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure) and śikṣā/mantra-prayoga are implied: correct sequencing—mantra utterance, single sip, prāṇa-related offerings, then ācamana—defines proper daily ācāra.