Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 45

Ekādaśī Vrata-Vidhi and the Galava–Bhadrashīla Itihāsa

Dharmakīrti before Yama

Devanagari script

हरिपूजापरो नित्यं सर्वभूतहितेरतः । एकादशीव्रतपरो निषिद्धाचारवर्जितः । निर्द्धन्द्वो निर्ममः शान्तो हरिध्यानपरायाणः ॥ ४५ ॥

Transliteration

haripūjāparo nityaṃ sarvabhūtahiterataḥ | ekādaśīvrataparo niṣiddhācāravarjitaḥ | nirddhandvo nirmamaḥ śānto haridhyānaparāyāṇaḥ || 45 ||

Translation

هو دائمُ التفرّغ لعبادة هَري، ساعٍ في خير جميع الكائنات، ثابتٌ على نذر إيكادَشي، مجتنبٌ للسلوك المنهيّ عنه؛ متجاوزٌ لثنائيات الأضداد، غيرُ متملّكٍ ولا متعلّق، ساكنُ النفس، مُنصرفٌ كلّيًّا إلى التأمّل في هَري.

Word by Word

• हरि-पूजा-परः: devoted to Hari-worship
• हरि-पूजा-परः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (हरिपूजायां परः) सप्तमी-तत्पुरुष/उपपद-समासभाव

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे नपुंसक-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (adverbial accusative)

• सर्व-भूत-हित-ईरतः: engaged in the welfare of all beings
• सर्व-भूत-हित-ईरतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक) + ईरत (कृदन्त; √रम् (धातु) with इ-प्रत्यय/रक्त sense: रतः)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सर्वभूतहिते रतः) सप्तमी-तत्पुरुष; रतः = क्त-प्रत्ययान्त/निष्ठा-प्रत्ययान्त विशेषण (attached/delighting)

• एकादशी-व्रत-परः: devoted to the Ekādaśī vow
• एकादशी-व्रत-परः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (एकादशीव्रते परः) सप्तमी-तत्पुरुष

• निषिद्ध-आचार-वर्जितः: avoiding forbidden conduct
• निषिद्ध-आचार-वर्जितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निषिद्ध (कृदन्त; √सिध्/√षिध् with नि-; 'forbidden') + आचार (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त; √वृज्/√वर्ज् (धातु))
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (निषिद्धाचारात् वर्जितः) पञ्चमी-तत्पुरुष; वर्जितः = क्त-प्रत्ययान्त (avoided)

• निर्द्वन्द्वः: free from dualities
• निर्द्वन्द्वः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निर्ममः: without possessiveness
• निर्ममः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्मम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शान्तः: peaceful
• शान्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त; √शम् (धातु))
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (pacified)

• हरि-ध्यान-परायणः: wholly devoted to meditation on Hari
• हरि-ध्यान-परायणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + ध्यान (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (हरिध्याने परायणः) सप्तमी-तत्पुरुष

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: Ekadashi

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Hari (Vishnu)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines the ideal Vaishnava character: daily Hari-worship, compassion for all beings, disciplined observance of Ekadashi, moral restraint, inner detachment, and steady meditation—together forming a complete path toward purification and liberation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is not only ritual worship; it is a life-orientation—serving all beings, keeping sacred vows like Ekadashi, rejecting prohibited actions, and stabilizing the mind in Hari through dhyana—showing devotion as conduct, discipline, and contemplation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse primarily emphasizes vrata and dharma-practice (Ekadashi observance and avoidance of niṣiddha-ācāra) rather than a specific Vedanga like Vyakarana or Jyotisha, presenting practical ritual-discipline as a support for Hari-bhakti.