Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 8

Chandas: Varṇa-gaṇas, Guru-Laghu, Vṛtta-bheda, and Prastāra Procedures

Devanagari script

आदित्रिके द्विचतुर्थे सममर्द्धसमं ततम् । लक्ष्म भिन्नं यस्य पादचतुष्के विषमं हि तत् ॥ ८ ॥

Transliteration

āditrike dvicaturthe samamarddhasamaṃ tatam | lakṣma bhinnaṃ yasya pādacatuṣke viṣamaṃ hi tat || 8 ||

Translation

إذا كان في بيتٍ ما القدم الأول والثالث متساويين، وكان الثاني والرابع متساويين بنصف القياس، ولكن علامة الوزن (lakṣma) تختلف في الأقدام الأربعة، فإن ذلك الوزن يُسمّى حقًّا «وِشَمَ» (غير متساوٍ).

Word by Word

• आदित्रिके: in the first triad (first three)
• आदित्रिके: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: आदि + त्रिक (प्रातिपदिक; आदित्रिक- इति समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative sg)

• द्विचतुर्थे: in the second and fourth (positions)
• द्विचतुर्थे: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: द्वि + चतुर्थ (प्रातिपदिक; द्विचतुर्थ- इति समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative sg); द्विगु-समास (numeral compound)

• सममर्द्धसमम्: equal in halves
• सममर्द्धसमम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सम + अर्द्ध + सम (प्रातिपदिक; सममर्द्धसम- इति समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (Neuter, Nom/Acc sg)

• ततम्: that (metre)
• ततम्: अन्वय/विधेय (Correlative/Predicate)
• Type: Noun
• Root: तत (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom/Acc sg; pronoun)

• लक्ष्म: mark/characteristic
• लक्ष्म: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘लक्ष्म’ इति रूपम् (Neuter, Nom/Acc sg; mark/characteristic)

• भिन्नम्: different
• भिन्नम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु) + क्त (कृदन्त; भिन्न)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Past passive participle; Neuter Nom/Acc sg)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन; पुं/नपुंसक (Genitive sg; ‘whose/of which’)

• पादचतुष्के: in the four pādas
• पादचतुष्के: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: पाद + चतुष्क (प्रातिपदिक; पादचतुष्क- इति समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neuter, Locative sg)

• विषमम्: unequal
• विषमम्: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: विषम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयविशेषण (Neuter Nom/Acc sg; predicative)

• हि: indeed
• हि: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/हेतौ निपात (particle: indeed/for)

• तत्: that
• तत्: कर्ता/विधेय (Subject/Predicate)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter Nom/Acc sg; pronoun)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada the Vedanga of Chandas)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Chandas (Vedic prosody) as disciplined sacred knowledge: precise metre preserves the integrity of recitation and transmission, supporting dharma and right understanding.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: correct metrical knowledge safeguards accurate chanting and hymnody, which strengthens devotional practice by keeping praise and recitation faithful to tradition.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Chandas (prosody): it defines how to recognize a viṣama (uneven) metre in a four-pāda verse based on equality/inequality patterns across the pādas.