Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 80

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

वरणधातुरर्केन्दू तुदते सर्वपर्वणि । विक्षेपावनतेर्वंगाद्रा हुर्दूरगतस्तयोः ॥ ८० ॥

Transliteration

varaṇadhāturarkendū tudate sarvaparvaṇi | vikṣepāvanatervaṃgādrā hurdūragatastayoḥ || 80 ||

Translation

إن جذر الفعل «varaṇa» (الاختيار/الستر) يَضرِب المركّبين «arka» (الشمس) و«indu» (القمر) عند كل مفصل؛ وبواسطة «vikṣepa» (الإلقاء/التشتيت) و«avanati» (الانخفاض/الإمالة) يُقال إن «Vaṅgā» و«Adrā» تبتعدان عنهما ابتعادًا شديدًا.

Word by Word

• वरणधातुः: the varaṇa-metal/mineral (technical term)
• वरणधातुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वरण + धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वरणस्य धातुः)

• अर्केन्दू: the Sun and the Moon
• अर्केन्दू: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्क + इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्वन्द्वः (अर्कः च इन्दुः च)

• तुदते: they strike/pierce
• तुदते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद (तुदते)

• सर्वपर्वणि: at every joint/occasion
• सर्वपर्वणि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + पर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वेषु पर्वसु/सर्वपर्वणि = at every node/joint/occasion)

• विक्षेप: projection/deflection
• विक्षेप: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विक्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पाठे समासारम्भः)

• अवनतेः: of inclination
• अवनतेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अवनति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘of inclination/bending’

• वंगाद्राः: the Vanga mountains
• वंगाद्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वङ्ग + अद्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (वङ्गस्य अद्रयः)

• हुः: they offer/sacrifice (or: they call)
• हुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हु (धातु)
• Form: लिट्/लुङ्-पाठभेदे सम्भाव्य; परन्तु रूपतः ‘हुḥ’ = लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन (जुहोति-धातोः संक्षिप्त/वैदिक-प्रयोगः)

• दूरगतः: gone far away
• दूरगतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दूर + गत (गम्-धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (दूरः गतः) भूतकृदन्त-विशेषण

• तयोः: of those two
• तयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), द्विवचन; सर्वनाम

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada within Moksha-Dharma context, using technical illustration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Arka (Sun)
• Indu (Moon)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

Even in a Moksha-Dharma setting, the text uses technical examples to show that precise knowledge (including Vedanga-style reasoning) can support clarity of understanding—removing confusion and aiding discernment on the path to liberation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by emphasizing disciplined understanding and correct comprehension, it supports steadiness of mind—an aid to sustained Vishnu-bhakti, where clarity and focus prevent distraction.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vyakarana-like technical operations are referenced (e.g., ‘dhātu’ usage and processes like vikṣepa and avanati), indicating the Purana’s engagement with linguistic/technical sciences alongside dharma and moksha teachings.