Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 109

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

त्रिज्याभ्यस्तं भुजफलं मकरादौ धनं स्मृतम् । संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् ॥ १०९ ॥

trijyābhyastaṃ bhujaphalaṃ makarādau dhanaṃ smṛtam | saṃśodhyaṃ tu trijīvāyāṃ karkādau koṭijaṃ phalam || 109 ||

حاصلُ البُجَا (الجيب) إذا ضُرِبَ في التِّرِجْيَا (نصف القطر) يُسمّى «دَهَنَ» عندما يبدأ القوس/البرج من مَكَرَ (الجدي). أمّا بعد إجراء التصحيح اللازم بحسب نصف القطر، فمن كَرْكَ (السرطان) فصاعدًا يصير هو حاصل «كوطِي» (جيب التمام).

त्रिज्या-अभ्यस्तम्multiplied by the radius
त्रिज्या-अभ्यस्तम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिज्या (प्रातिपदिक) + अभ्यस्त (कृदन्त; √अस्/√अभ्यस् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कृदन्त-भूतकृदन्त (past participle) ‘अभ्यस्त’ = multiplied/iterated; विशेषणम्
भुज-फलम्the sine value (bhujaphala)
भुज-फलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भुजस्य फलम्)
मकर-आदौin Makara etc. (signs)
मकर-आदौ:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमकर (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; ‘आदौ’ = सप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययवत् (locative used adverbially): ‘in/at the beginning of Makara etc.’
धनम्positive quantity / ‘wealth’ (here: positive value)
धनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
स्मृतम्is stated/considered
स्मृतम्:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formकृदन्त-भूतकृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोगः: ‘is said/considered’
संशोध्यम्to be corrected/adjusted
संशोध्यम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√शुध्/√शोध् (धातु) → संशोध्य (कृदन्त)
Formकृदन्त-तव्यत्/यत्-प्रत्ययार्थक (gerundive: ‘to be corrected/adjusted’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषणम्
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
त्रिजीवायाम्in Tri-jīvā (a region/segment)
त्रिजीवायाम्:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रिजीवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; अधिकरणे (locative)
कर्क-आदौin Karka etc. (signs)
कर्क-आदौ:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकर्क (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; ‘आदौ’ locative-form used adverbially: ‘in/at the beginning of Karka etc.’
कोटि-जम्arising from the complement (koṭi)
कोटि-जम्:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकोटि (प्रातिपदिक) + ज (कृदन्त; √जन् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; तत्पुरुष: ‘कोट्या जातम्’ = arising from the complement (koṭi)
फलम्result/value
फलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

Sanatkumara (teaching Narada in a technical/śāstra context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

N
Narada
S
Sanatkumara
M
Makara
K
Karka

FAQs

It shows that the Purana preserves śāstric precision alongside dharma—accurate Jyotiṣa/gaṇita supports correct timing and understanding of sacred duties, which in turn aids disciplined living oriented toward mokṣa.

Indirectly: by grounding religious life in accurate computation (for calendrical and astronomical determinations), it safeguards proper observance of vrata and worship schedules that support steady Vishnu-bhakti in practice.

Jyotiṣa (Vedāṅga) with gaṇita: the relationship between jīvā/bhujā (sine), koṭi (cosine), and trijyā (radius), including sign/quarter-based usage from Makara and Karka.