Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 53

Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa

भवाद्यर्थे तु कानीनः क्षत्रियो वैदिकः स्वकः । स्वार्थे चौरस्तु तुल्यार्थे चंद्रवन्मुखमीक्षते ॥ ५३ ॥

bhavādyarthe tu kānīnaḥ kṣatriyo vaidikaḥ svakaḥ | svārthe caurastu tulyārthe caṃdravanmukhamīkṣate || 53 ||

في الدلالة التي تبتدئ بـ«bhava» بحسب بعض الاستعمالات الاصطلاحية يُؤخذ اللفظ بمعنى kānīna؛ وفي استعمال آخر بمعنى kṣatriya؛ وفي الاستعمال الفيدي بمعنى svaka. وأما في معناه الأصلي فهو caura (لصّ)، وفي المعنى المجازي المساوي يُقال إنه «ينظر إلى وجهٍ كالقمر».

bhava-ādi-arthein the sense of ‘bhava’ etc.
bhava-ādi-arthe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhava + ādi + artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—भव-आदि (द्वन्द्व/समाहार-भावः) + अर्थे (सप्तमी) = भव-आदि-अर्थे (तत्पुरुषः); ‘in the sense of bhava etc.’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
kānīnaḥa son of an unmarried girl (kānīna)
kānīnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkānīna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
kṣatriyaḥa Kṣatriya
kṣatriyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣatriya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
vaidikaḥVedic / pertaining to the Veda
vaidikaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvaidika (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; विशेषणम् (qualifying)
svakaḥone’s own / belonging to oneself
svakaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsvaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; विशेषणम्
svārthein one’s own sense/meaning
svārthe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsva + artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—स्व-अर्थ (तत्पुरुषः)
cauraḥa thief
cauraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcaura (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
tulya-arthein an equivalent sense
tulya-arthe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottulya + artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—तुल्य-अर्थ (तत्पुरुषः)
candra-vatlike the moon
candra-vat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootcandra + vat (प्रातिपदिक/तद्धित)
FormAvyaya (अव्यय) formed with -वत् (vat) meaning ‘like’; adverbial comparison
mukhamface
mukham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
īkṣatelooks at / beholds
īkṣate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootīkṣ (धातु)
FormLakāra: Laṭ (लट्, Present), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Ātmanepada (आत्मनेपद)

Sanatkumara (teaching Narada in a technical/semantic exposition within Moksha-Dharma context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It highlights disciplined interpretation—distinguishing primary meaning from contextual or Vedic usage—so that scriptural study supports right understanding, which is foundational to Moksha-dharma.

Indirectly: Bhakti relies on correct comprehension of sacred words and names; this verse reinforces careful reading so devotional practice is aligned with authentic Vedic and Purāṇic intent.

Vedāṅga methodology—especially Vyākaraṇa/Nirukta-style semantic analysis: distinguishing svārtha (primary sense), tulyārtha (equivalent/figurative sense), and vaidika (Vedic-specific usage).