Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 55

Janaka’s Quest for Liberation; Pañcaśikha’s Sāṅkhya on Renunciation, Elements, Guṇas, and the Deathless State

वर्तते पृथगन्योन्यमप्युपाश्रित्य कर्मसु । धातवः पंचधा तोयं खे वायुर्ज्योतिषो धरा ॥ ५५ ॥

vartate pṛthaganyonyamapyupāśritya karmasu | dhātavaḥ paṃcadhā toyaṃ khe vāyurjyotiṣo dharā || 55 ||

مع أنّها متمايزةٌ بعضها عن بعض، فإنّ العناصر الخمسة تعمل في وظائفها الخاصة متساندةً فيما بينها: الماء، والفضاء (الأثير)، والهواء، والنار (النور)، والأرض.

वर्ततेexists/continues
वर्तते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद
पृथक्separately
पृथक्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अन्योन्यम्one another (mutually)
अन्योन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular); परस्पर-भावे (reciprocal sense)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
उपाश्रित्यhaving depended on
उपाश्रित्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootउप-आ-श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable); ‘having resorted to/depending on’
कर्मसुin actions/operations
कर्मसु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (locative), बहुवचन (plural)
धातवःelements/constituents
धातवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative), बहुवचन (plural)
पञ्चधाin five ways
पञ्चधा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपञ्चधा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)
खेin space/sky
खे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)
वायुःwind/air
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)
ज्योतिषःof light/fire
ज्योतिषः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), षष्ठी (genitive), एकवचन (singular)
धराearth
धरा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-dharma context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

It teaches that the material world is a coordinated system of interdependent elements; seeing their mutual dependence helps cultivate viveka (discernment) and detachment, supporting the Moksha-dharma aim of liberation.

By showing that even the elements act through mutual support, it implies a higher sustaining order; in Bhakti, that order is recognized as upheld by the Supreme, encouraging surrender and steady remembrance beyond bodily identification.

The verse aligns with tattva-vicara used in Vedic cosmology and supports Jyotiṣa-oriented thinking about elemental influences (bhūta-tattvas), though it is primarily a Moksha-dharma philosophical statement rather than a ritual rule.