Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 40

The Account of the Third-day Vow Observed through the Twelve Months

Tṛtīyā-vrata

Devanagari script

अखंडानां तंडुलानां तिलानां वा मुनीश्वर । लक्षमेकं विशोध्याथ क्षिपेत्पयसि संसृते ॥ ४० ॥

Transliteration

akhaṃḍānāṃ taṃḍulānāṃ tilānāṃ vā munīśvara | lakṣamekaṃ viśodhyātha kṣipetpayasi saṃsṛte || 40 ||

Translation

يا أفضلَ الحكماء، بعد أن يُطهِّر مئةَ ألفٍ من حبّات الأرزّ غير المكسورة—أو من حبّات السمسم—فليلقِها بعد ذلك في لبنٍ أُعِدَّ إعدادًا صحيحًا.

Word by Word

• अखण्डानाम्: of unbroken (whole)
• अखण्डानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: अखण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचनम्; विशेषणम्

• तण्डुलानाम्: of rice-grains
• तण्डुलानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तण्डुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तिलानाम्: of sesame seeds
• तिलानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)

• मुनीश्वर: O lord of sages
• मुनीश्वर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (मुनीनां ईश्वरः)

• लक्षम्: a lakh (100,000)
• लक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/Accusative), एकवचनम्

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (लक्षम् इति)

• विशोध्य: having purified
• विशोध्य: Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+शुध् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having purified/cleansed’

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• क्षिपेत्: should throw/place
• क्षिपेत्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• पयसि: in milk
• पयसि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण/Locative), एकवचनम्

• संसृते: (milk) well-cooked/prepared
• संसृते: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+सृ (धातु) + क्त (कृदन्त) → संसृत (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; पयसि इति विशेषणम् (well-prepared/boiled)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta (peace)

Secondary Rasa: bhakti (devotion)

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes śauca (ritual purity) and saṅkhyā-niyama (disciplined sacred counting): the offering becomes efficacious when substances are purified and performed with a prescribed measure.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed here as careful, reverent service—preparing pure offerings and performing the act as an intentional dedication, not as a casual gesture.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure) is implied: purification (viśodhana), prescribed quantity (lakṣa), and the correct ritual medium (payas) are procedural rules typical of Vedic-style observance.