Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 4

The Second Twelve-Month Vrata: Dvitīyā Observances and Their Fruits

Devanagari script

समभ्यर्च्य निशारंभे भुक्तिमुक्तिफलं भवेत् । अथवास्मिन्दिने भक्त्या दस्रावभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ४ ॥

Transliteration

samabhyarcya niśāraṃbhe bhuktimuktiphalaṃ bhavet | athavāsmindine bhaktyā dasrāvabhyarcya yatnataḥ || 4 ||

Translation

من عبدَ عبادةً صحيحةً في مطلع الليل نال ثمرةً تجمع بين متاع الدنيا والتحرّر (موكشا). أو في هذا اليوم بعينه، من عبدَ الدَّسرا (التوأمين الأشفينيين) بمحبةٍ تعبّدية (بهكتي) وباجتهادٍ صادق نال تلك الثمرة.

Word by Word

• सम्-अभ्यर्च्य: having duly worshipped
• सम्-अभ्यर्च्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/त्वा-प्रत्यय), उपसर्ग: सम्-, अभि-; धातु: अर्च् (पूजायाम्)

• निशा-आरम्भे: at the beginning of night
• निशा-आरम्भे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक) + आरम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: निशायाः आरम्भः

• भुक्ति-मुक्ति-फलम्: the fruit of enjoyment and liberation
• भुक्ति-मुक्ति-फलम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: भुक्ति (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समाहार/निर्देश: भुक्तेः मुक्तेः च फलम्

• भवेत्: would be / may arise
• भवेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/विकल्पार्थक अव्यय (alternative conjunction)

• अस्मिन्: on this
• अस्मिन्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम

• दिने: day
• दिने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karaṇa (करण/means)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• दस्रौ: the two Dasras (the Aśvins)
• दस्रौ: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: दस्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), द्विवचन; (अश्विनीकुमारौ)

• अभ्यर्च्य: having worshipped
• अभ्यर्च्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: अभि + अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive), उपसर्ग: अभि-; धातु: अर्च् (पूजायाम्)

• यत्नतः: carefully / with effort
• यत्नतः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): यत्नतः = यत्नेन/प्रयत्नपूर्वम्

Speaker

Suta

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Dasras (Ashvins)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It states that correct worship—especially performed at an auspicious time (the start of night) and with devotion—can yield both bhukti (well-being in life) and mukti (liberation), uniting worldly duty with the highest aim.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

The verse emphasizes bhaktyā (devotion) and yatnataḥ (earnest effort): the inner attitude and disciplined performance of worship are presented as the decisive factors that make the rite spiritually efficacious.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It implicitly relies on Kalpa (ritual procedure) and Jyotiṣa-style timing (choosing niśārambha, the start of night) to indicate that proper observance and auspicious timing shape the promised phala (result).