Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 47

The Exposition of the Pratipadā Vrata for the Twelve Months

Devanagari script

आसु द्वादशमासानां प्रतिपत्सु द्विजोत्तम । व्रतानि तुभ्यं प्रोक्तानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च ॥ ४७ ॥

Transliteration

āsu dvādaśamāsānāṃ pratipatsu dvijottama | vratāni tubhyaṃ proktāni bhuktimuktipradāni ca || 47 ||

Translation

يا أفضلَ ذوي الولادتين، لقد بيّنتُ لك هكذا النذور (vrata) التي تُراعى في يوم براتيباد من أشهر السنة الاثني عشر—نذورٌ تمنح لذّة الدنيا وتمنح أيضًا الموكشا، التحرّر النهائي.

Word by Word

• आसु: in these
• आसु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; सर्वनाम; ‘आसु (तिथिषु/प्रतिपत्सु)’ = in these

• द्वादश-मासानाम्: of the twelve months
• द्वादश-मासानाम्: Sambandha (षष्ठी/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; द्विगु-समासः: द्वादश मासाः

• प्रतिपत्सु: on the pratipad (first lunar days)
• प्रतिपत्सु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन

• द्विजोत्तम: O best of Brahmins
• द्विजोत्तम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन; समासः: द्विजानाम् उत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• व्रतानि: vows
• व्रतानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/उद्देश्य), बहुवचन

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीय-पुरुष-सर्वनाम; चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• प्रोक्तानि: declared / taught
• प्रोक्तानि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘व्रतानि’ इति विशेष्यस्य विशेषण (told/declared)

• भुक्ति-मुक्ति-प्रदानि: granting enjoyment and liberation
• भुक्ति-मुक्ति-प्रदानि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भुक्ति (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: भुक्तिः च मुक्तिः (द्वन्द्व) + प्रदानि (giving); ‘व्रतानि’ इति विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

Speaker

Sanatkumara (addressing Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: Pratipad-vratas of the twelve months (series; individual names not given in this verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It concludes a set of monthly Pratipad-vratas by stating their twofold fruit: bhukti (well-being in life) and mukti (liberation), showing how disciplined observance can integrate worldly duty with the ultimate goal.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By framing vrata as a means to both prosperity and liberation, the verse supports the Purāṇic model where devotional, time-sacred observances (tithi-based practices) purify the devotee and orient life toward moksha.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights calendrical ritual timing—observance on Pratipad (a lunar tithi) across the twelve months—connecting practice to Jyotiṣa-style time-reckoning used for vrata and festival discipline.