Adhyaya 86: Dhumralocana’s Mission and His Ashing by the Goddess; Shumbha Sends Chanda and Munda
धूम्रलोचनवधः (Dhūmralocana-vadhaḥ)
Devi's Grace
في الأدهيايا 86 تقيم الإلهة على الجبل، فيُرسل شومبها رسولَه دُهُمرالوتشانا ليأتي بها قسرًا. يصل متكبرًا مهدِّدًا، لكن الإلهة ترفض بهدوء. وبالصوت المقدّس «هُوم» أو بنَفَسها الإلهي تُحرقه في الحال حتى يصير رمادًا. يغتاظ شومبها غضبًا، فيبعث تشاندا وموندا مع جيش عظيم للقبض على الإلهة.
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 86
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ सावर्णिके मन्वन्तरे देविमाहात्म्ये पञ्चाशोत्तमोध्यायः । षडशीतितमोऽध्यायः- ८६ । ऋषिरुवाच इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात् ॥
(انتقال.) قال الرِّشي: «فلما سمع الرسولُ كلماتِ الإلهة، وهو ممتلئٌ سخطًا، مضى وأبلغها بالتفصيل إلى ملك الدَّيتْيَة».
Verse 2
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम् ॥
فلما سمع ملكُ الأسورا كلامَ الرسول، استشاط غضبًا، ثم خاطبَ دُهومرالوتشانا، وهو من رؤساء الدَّيتْيَة.
Verse 3
हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
«يا دُهومرالوتشانا، أسرِعْ—محاطًا بجيشك—واجلبْ تلك المرأةَ الخبيثةَ قسرًا، مُذِلًّا لها بأن تُسحَبَ من شعرها فتتألّم».
Verse 4
तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः । स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा ॥
إن نهضَ أحدٌ غيرُه لحمايتها، وجبَ أن يُقتَل—سواءٌ كان إلهًا، أو يَكْشَا، أو غَنْدَرْفَا.
Verse 5
ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ ॥
قال الرِّشي: بأمرِه انطلقَ الدانَفَةُ دُهُومْرَلُوتْشَنَةُ سريعًا، ماضيًا على عَجَل، تحيطُ به آلافُ السَّرايا من الأسورا.
Verse 7
स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् । जगादोच्चैः प्रयाहिति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः ॥ न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
فلما رأى الإلهةَ قائمةً على الهيمالايا صاحَ بصوتٍ عالٍ: «اذهبي إلى حضرةِ شومبها ونيشومبها. فإن لم تذهبي اليوم طوعًا إلى سيدي، فسآخذكِ قسرًا، أجرّكِ، وأنتِ متألّمةٌ من شدِّ شعركِ.»
Verse 8
श्रीदेव्युवाच दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः । बलान्नयासि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम् ॥
قالتِ الإلهةُ المباركة: «أُرسلتَ من سيّدِ الدَّيتْيَة، وأنتَ قويٌّ ومحاطٌ بالقوّة. فإن كنتَ ستأخذني هكذا قسرًا—فماذا عسايَ أن أفعلَ بك؟»
Verse 9
ऋषिरुवाच इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुंकारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः ॥
قال الرِّشي: لما خوطِبَ هكذا اندفعَ الأسورا دُهُومْرَلُوتْشَنَةُ نحوَها؛ حينئذٍ أَحْرَقَتْهُ أَمْبِكَا بمجردِ هُمْكَارَةٍ واحدةٍ فجعلته رمادًا.
Verse 10
अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः ॥
حينئذٍ أمطرت أمبيكا على جيش الأسورا العظيم الهائج سهامًا حادّة، وضربتهم أيضًا بالرماح وفؤوس القتال.
Verse 11
ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहः देव्याः स्ववाहनः ॥
ثم إن الأسد—مركب الديفي نفسها—هزَّ لبدته غضبًا وأطلق زئيرًا مروّعًا جدًّا، ثم وثب على جيش الأسورا.
Verse 12
कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जग्हान महासुरान् ॥
فأسقط بعض الديتيّات بضربات مخالبه، وقتل آخرين بفمه، وأهلك غيرهم بالدوس والعضّ بفكّه السفلي.
Verse 13
केषाञ्चित् पाटयामास नखैः कोष्ठानि केशरी । तथा तलप्रिहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक् ॥
وشقَّ الأسد صدور بعضهم بمخالبه، وبضربات قوائمه فصل رؤوس آخرين عن أجسادهم.
Verse 14
विच्छिन्नबाहुशिरसः सृतास्तेन तथापरे । पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः ॥
وفرَّ آخرون وقد قُطِعت أذرعهم ورؤوسهم بعيدًا عنه؛ وأما الأسدُ الذي يهزّ لبدته فشرب الدم من صدور آخرين.
Verse 15
क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना । तेन केसरिणा देव्याः वाहनेंनातिकोपिना ॥
في لمح البصر أُبيد ذلك الجيش كلّه على يد الأسد العظيم النفس—مركب الإلهة—وقد اشتدّ غضبه اشتدادًا شديدًا.
Verse 16
श्रुत्वा तमसुरं देव्याः निहतं धूम्रलोचनम् । बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः ॥
ولمّا سمعوا أنّ الأسورا دُهومرالوتشانا قد قُتل على يد الإلهة، وأنّ الجيش بأسره قد أُفني بأسد الإلهة، حينئذٍ—
Verse 17
चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः । आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ ॥
فاغتاظ شومبها، سيد الدايتيّات—وارتجفت شفتاه—ثمّ أمر الأسورَين العظيمين: تشاندا وموندا.
Verse 18
हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ । तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु ॥
«يا تشاندا! يا موندا! اذهبا إلى هناك محاطَين بجنودٍ كثيرين؛ فإذا وصلتما فأتيا بها إلى هنا سريعًا.»
Verse 19
केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि । तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम् ॥
«اجرّوها من شعرها وقيّدوها—إن كان في القتال شيءٌ من التردّد؛ ثمّ لْتُقتَلْ على يد جميع الأسورا بكلّ سلاح.»
Verse 20
तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहें च विनिपातिते । शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम् ॥
«إذا قُتِلَتْ تلك المرأةُ الخبيثةُ وأُسقِطَ الأسدُ، فارجعوا سريعًا—قَيِّدوا وامسكوا بتلك أمبيكا (Ambikā).»
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the contrast between coercive power (asuric abduction and intimidation) and divine sovereignty (the Devī’s effortless, non-instrumental destruction of evil), presenting shakti as a principle that subordinates brute force and fear-based rule.
It marks a decisive escalation: Śumbha’s attempt at forcible capture fails immediately with Dhūmralocana’s death, the asura army is routed by the Devī’s lion, and Śumbha responds by sending higher-ranking agents (Caṇḍa and Muṇḍa), intensifying the campaign.
It establishes a hallmark Devī Māhātmya motif—victory through the Devī’s intrinsic power (huṃkāra as a shaktic act) and the martial agency of her vāhana—while narratively preparing the Caṇḍa–Muṇḍa episode central to later manifestations and epithets of the Goddess.