Shloka 35

Adhyaya 61 — The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

Sanskrit

तं ददर्श भ्रमन्तञ्च मुनिश्रेष्ठं वरूथिनी ।

वराप्सरा महाभागा मौलेया रूपशालिनी ॥

Transliteration

taṃ dadarśa bhramantañ ca muniśreṣṭhaṃ varūthinī | varāpsarā mahābhāgā mauleyā rūpaśālinī ||

Translation

«ورأتْهُ فاروثيني وهو يهيم—ذلك الحكيمُ الفاضل. وكانت هي أَبْسَرا نبيلة، أوفرَهنّ حظًّا، ماولِيَا (من سلالة ماولِيَا)، موهوبةَ الجمال».

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भ्रमन्तम्: wandering
• भ्रमन्तम्: Karma (कर्म) (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) + भ्रमन्त् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तम्’ इति विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• मुनिश्रेष्ठम्: the best of sages
• मुनिश्रेष्ठम्: Karma (कर्म) (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मुनि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी): मुनीनां श्रेष्ठः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तम्’ इति विशेषणम्

• वरूथिनी: Varūthinī
• वरूथिनी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वरूथिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वरा: excellent
• वरा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अप्सरा’ इति विशेषणम्

• अप्सरा: nymph (apsaras)
• अप्सरा: Karta (कर्ता) (समानााधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महाभागा: very fortunate/noble
• महाभागा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महā + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: महान् भागः यस्याः/या; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वरूथिनी/अप्सरा’ इति विशेषणम्

• मौलेया: Mauleyā (name/epithet)
• मौलेया: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मौलेया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जातिवाचक/निजनामविशेषण; ‘वरूथिनी’ इत्यस्य विशेषणम्

• रूपशालिनी: beautiful
• रूपशालिनी: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप + शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: रूपेण शालिनी (possessing beauty); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speakers

• Narrated by Mārkaṇḍeya

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shringara", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Apsaras motif
• Temptation/testing of ascetic
• Character introduction

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purāṇic narratives often introduce apsarases at moments of ascetic vulnerability, exploring how desire can arise suddenly and how discernment must be maintained.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ākhyāna—specifically, a testing/encounter episode that conveys dharma through story rather than cosmological enumeration.

What is the esoteric significance?

The apsaras can symbolize refined desire (not crude passion but aesthetic/romantic pull) that challenges even ‘muniśreṣṭha’ status, urging integration of purity and awareness.