Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

Adhyaya 45Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation

अन्योन्यमावृत्य च ता अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः ।

एषा सा प्रकृतिर्नित्या यदन्तः पुरुषश्च सः ॥

anyonyam āvṛtya ca tā aṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ | eṣā sā prakṛtir nityā yad antaḥ puruṣaś ca saḥ

متراكبةً بعضُها على بعضٍ، تقيمُ تلكَ البركرتياتُ الثمانُ. هذه هي البركرتي الأزلية؛ وأمّا ما في الباطن فهو البوروشا (Puruṣa).

anyonyammutually, one another
anyonyam:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootanyonya (प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण)
āvṛtyahaving covered/enveloped
āvṛtya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā-√vṛ (धातु)
FormKṛdanta: Absolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), expressing prior action; from ā-√vṛ ‘to cover, envelop’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction (समुच्चयबोधक)
tāḥthose (f.)
tāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन)
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭan (संख्या-प्रातिपदिक)
FormNumeral adjective (संख्यावाचक), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन); agreeing with ‘prakṛtayaḥ’
prakṛtayaḥnatures, principles (prakṛtis)
prakṛtayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन)
sthitāḥare situated/stand
sthitāḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
FormKṛdanta: Past passive participle (क्त), Feminine Nominative Plural (प्रथमा बहुवचन) agreeing with ‘prakṛtayaḥ’; sense: ‘having remained/being situated’
eṣāthis (f.)
eṣā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Feminine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
that (f.)
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Feminine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
prakṛtiḥNature, Prakṛti
prakṛtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
nityāeternal
nityā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnitya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative Singular; adjective qualifying ‘prakṛtiḥ’
yatwhich/that which
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun, Neuter, Nominative/Accusative Singular (प्रथमा/द्वितीया एकवचन); correlating with ‘tat’ implied
antaḥwithin
antaḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootantaḥ (अव्यय/निपात)
FormAvyaya, adverb/postposition meaning ‘within/inside’ (अन्तर्बोधक)
puruṣaḥPuruṣa, the Person/Spirit
puruṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction
saḥhe/that (m.)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Masculine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
Cosmological narration; speaker not explicitly marked here

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

SāṃkhyaPrakṛti–Puruṣa dualityMutual envelopmentMetaphysics

FAQs

Discernment (viveka) is implied: the eternal Prakṛti is the field of coverings, while the Puruṣa is the inner witness; confusion between them is the root of bondage.

Sarga with philosophical framing: it explains the principles underlying creation (tattva-śāstra within cosmogenesis).

‘Mutual covering’ points to layered ignorance (āvaraṇa) in the individual as well—prakṛti’s strata conceal puruṣa until insight reverses the covering.