Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Adhyaya 39Yoga Discipline: Posture, Breath Control, Sense Withdrawal, and Signs of Attainment

देशेष्वेतेषु तत्त्वज्ञो योगाभ्यासं विवर्जयेत् ।

सत्त्वस्यानुपपत्तौ च देशकालं विवर्जयेत् ॥

deśeṣv eteṣu tattva-jño yogābhyāsaṃ vivarjayet / sattvasyānupapattau ca deśa-kālaṃ vivarjayet

في مثل هذه المواضع ينبغي لعارف الحقيقة (تَتْتْوَجْنَا) أن يتجنّب ممارسة اليوغا؛ وكلّما تعذّر تحصيل السَّتْفَة (الصفاء والتوازن) فليتجنّب ذلك المكان وذلك الزمان.

deśeṣuin places
deśeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्
eteṣuin these
eteṣu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्—देशेषु
tattva-jñaḥknower of truth
tattva-jñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक) + jña (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः—तत्त्वं जानाति इति; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
yoga-abhyāsampractice of yoga
yoga-abhyāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक) + abhyāsa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः—योगस्य अभ्यासः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
vivarjayetshould avoid
vivarjayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√vṛj (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातुः—वृज्/वर्ज् (वर्जने)
sattvasyaof purity/being (sattva)
sattvasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्
anupapattauwhen it is not possible/appropriate
anupapattau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanupapatti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; अर्थः—अनुपपत्तिः = असम्भव/अनौचित्य (non-occurrence, inapplicability)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम्
deśa-kālamplace and time
deśa-kālam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासः (इतरेतर-द्वन्द्वः)—देशः च कालः च; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (समाहारार्थे)
vivarjayetshould avoid
vivarjayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√vṛj (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
Instructional voice within the chapter

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

YogaSattvaDiscernment (viveka)Context-sensitive practice

FAQs

Spiritual practice must be guided by viveka: choose contexts that support sattva. The ‘right means’ includes right environment; otherwise effort becomes counterproductive.

A yogic-dharma instruction embedded in the Purāṇa’s teaching layer, not pancalakṣaṇa narrative.

‘Sattva not attainable’ points to inner readiness: when the mind cannot settle, one should change conditions rather than force—indicating a skillful management of prāṇa, diet, and setting.