Shloka 15

Adhyaya 31 — Naimittika and Related Śrāddha Rites: Sapiṇḍīkaraṇa, Eligibility, Timing, and Procedure

Sanskrit

तेनान्ये तत्कुले तत्र तत्तद्योन्यन्तरं गताः ।

प्रयान्त्याप्यायनं वत्स सम्यक् श्राद्धक्रियावताम् ॥

Transliteration

tenānye tatkule tatra tattadyonyantaraṃ gatāḥ / prayānty āpyāyanaṃ vatsa samyak śrāddhakriyāvatām

Translation

وبذلك ينال سائرُ أهلِ تلك الأسرة أنفسِهم—مَن مضَوا إلى هذا الميلاد أو ذاك من المواليد المختلفة—غذاءً وقوتًا، يا بُنيَّ العزيز، حين تُؤدَّى شعائر الشرادها (śrāddha) على وجهها الصحيح.

Word by Word

• तेन: by that/thereby
• तेन: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अन्ये: others
• अन्ये: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्-कुले: in that family
• तत्-कुले: अधिकरण (locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: तस्य कुलम् = that family/lineage

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (adverbial location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• तत्-तत्-योनि-अन्तरम्: various other births/wombs
• तत्-तत्-योनि-अन्तरम्: कर्म (object of ‘go/attain’)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: योनेः अन्तरम् = another womb/birth; पुनरुक्ति ‘तत्-तत्’ = various/that-and-that

• गताः: having gone (entered)
• गताः: कर्ता (as adjectival predicate to ‘अन्ये’)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘gone/entered’

• प्रयान्ति: go/attain
• प्रयान्ति: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र-या (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• आप्यायनम्: nourishment/sustenance
• आप्यायनम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: आ-√प्यै/प्या (धातु) → आप्यायन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भाववाचक: nourishment/increase

• वत्स: dear child
• वत्स: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: properly)

• श्राद्ध-क्रिया-वताम्: of those who duly perform śrāddha rites
• श्राद्ध-क्रिया-वताम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक) + वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; तत्पुरुष: श्राद्धस्य क्रिया = śrāddha-rite; ‘वत्’ = possessing; ‘of those who possess proper śrāddha-performance’

Speakers

• Not specified in input

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Śrāddha
• Lineage ethics
• Transmigration
• Ritual correctness (samyak)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Proper performance (samyak-kriyā) matters: dharma is not only intention but also disciplined execution, believed to generate tangible relief for relatives across diverse rebirths.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Dharma/Ācāra; it connects to vaṃśa thinking by emphasizing ‘tatkula’ (that lineage) as the field of ritual obligation.

What is the esoteric significance?

‘Yonyantara’ suggests consciousness traversing forms; śrāddha becomes a ‘bridge’ mechanism, transmitting subtle sustenance through the lineage-thread (kula-sūtra).