Previous Verse
Next Verse

Shloka 89

Adhyaya 10Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः ।

ततश्चारोहणीं जातिं शूद्रवैश्यनृपादिकाम् ॥

avaśiṣṭena pāpena puṇyena ca samanvitaḥ | tataś cārohaṇīṃ jātiṃ śūdra-vaiśya-nṛpādikām ||

ومُتَّصفًا بما بقي من الإثم ومعه أيضًا من الفضل، ينال حينئذٍ ميلادًا صاعدًا—كأن يكون بين الشودرَة (Śūdra) والفيشيَة (Vaiśya) والملوك ونحوهم.

अवशिष्टेनwith remaining
अवशिष्टेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootavaśiṣṭa (अवशिष्ट-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (here with pāpena), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (instrumental: “with remaining”)
पापेनwith sin
पापेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpāpa (पाप-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण (means/association)
पुण्येनwith merit
पुण्येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpuṇya (पुण्य-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (and)
समन्वितःendowed; accompanied
समन्वितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्+अनु√इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; “endowed/combined (with)”
ततःthereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, क्रमसूचक (thereafter)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (and)
आरोहणीम्ascending (higher-going)
आरोहणीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootārohaṇī (आरोहणी-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying jātiṃ: “ascending”)
जातिम्birth; caste; class
जातिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjāti (जाति-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
शूद्र-वैश्य-नृप-आदिकाम्such as (that of) śūdra, vaiśya, king, etc.
शूद्र-वैश्य-नृप-आदिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशूद्र (प्रातिपदिक) + वैश्य (प्रातिपदिक) + नृप (प्रातिपदिक) + आदि (आदि-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (…ādikā = “beginning with …/etc.”), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying jātiṃ)
Frame not specified in input

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

KarmaPuṇya-pāpa mixtureSaṃsāraSocial order (varṇa schema as textually presented)

FAQs

Human destiny is depicted as a composite of residues: even when pāpa remains, puṇya can elevate circumstances, underscoring the practical value of cultivating merit at any stage.

Ethical-karmic exposition; not a vaṃśa list but a generalized model of karmic ascent/descent within saṃsāra.

‘Ascending birth’ is an inner ascent of guṇas: puṇya increases sattva, enabling clearer discernment and broader responsibility, while residual pāpa still requires resolution.