Shloka 4
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
अन्तरेण यकृल्लोमान् शूरसेनांश्व पाण्डवा: । लुब्धा ब्रुवाणा मत्स्यस्य विषयं प्राविशन् वनात्,आगे जाकर वे दशार्णसे उत्तर और पांचालसे दक्षिण एवं यकृल्लोम तथा शूरसेन देशोंके बीचसे होकर यात्रा करने लगे। उन्होंने हाथोंमें धनुष धारण कर रखे थे। उनकी कमरमें तलवारें बँधी थीं। उनके शरीर मलिन एवं उदास थे। उन सबकी दाढ़ी-मूँछें बढ़ गयी थीं। किसीके पूछनेपर वे अपनेको मत्स्यदेशमें निवास करनेके इच्छुक बताते थे। इस प्रकार उन्होंने वनसे निकलकर मत्स्यराष्ट्रके जनपदमें प्रवेश किया। जनपदमें आनेपर द्रौपदीने राजा युधिष्ठिससे कहा---
vaiśampāyana uvāca |
antareṇa yakṛllomān śūrasenāṃś ca pāṇḍavāḥ |
lubdhā bruvāṇā matsyasya viṣayaṃ prāviśan vanāt ||
قال فايشَمبايانا: ولمّا عبر الباندافا بين ناحيتي يَكْرِلّوما وشُورَسِينا، كانوا متنكرين يتكلمون كأنهم صيّادون؛ فخرجوا من الغابة ودخلوا أرض مَتْسْيَا. وكانت هيئتهم الظاهرة ومشيتهم المتحفّظة تدلّ على إخفاءٍ مقصود: يتحرّكون والسلاح على أهبة، يوارون هويتهم ليصونوا نذر العيش خفيةً ويتجنبوا إشعال النزاع قبل الأوان المعيّن.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic prudence: when a vow and a larger ethical goal are at stake, restraint and concealment can be legitimate. The Pāṇḍavas manage risk, avoid premature confrontation, and protect their commitment to complete the agreed term of exile and incognito living.
The Pāṇḍavas leave the forest route and enter the Matsya realm, traveling between the Yakṛlloma and Śūrasena areas. They present themselves as hunters and speak accordingly, signaling that they are intentionally hiding their true identities as they approach the next phase of their incognito stay.