द्रौपदी-भीमसेनसंवादः
Draupadī–Bhīmasena Dialogue on Suffering, Kāla, and Daiva
(ऐन्द्रवारुणवायव्यब्राद्याग्नेयैश्व वैष्णवै: । अग्नीन् संतर्पयन् पार्थ: सर्वाश्ैकरथो5जयत् ।।
vaiśampāyana uvāca |
(aindravāruṇavāyavyabrāhmyāgneyaiś ca vaiṣṇavaiḥ |
agnīn saṃtarpayan pārthaḥ sarvāś caikaratho 'jayat ||
divyair astrair acintyātmā sarvaśatrunibarhaṇaḥ ||
divyaṃ gāndharvam astraṃ ca vāyavyam atha vaiṣṇavam |
brāhmaṃ pāśupataṃ caiva sthūṇākarṇaṃ ca darśayan ||
paulomān kālakeyāṃś ca indraśatrūn mahāsurān |
nivātakavacaiḥ sārdhaṃ ghorān ekaratho 'jayat |
so 'ntaḥpuragataḥ pārthaḥ kūpe 'gnir iva saṃvṛtaḥ ||
(kanyāpuragataṃ dṛṣṭvā goṣṭheṣv iva maharṣabham |
strīveṣavikṛtaṃ pārthaṃ kuntīṃ gacchati me manaḥ ||
tathā dṛṣṭvā yavīyāṃsaṃ sahadevaṃ gavāṃ patim |
goṣu goveṣam āyāntaṃ pāṇḍubhūto 'smi bhārata ||))
قال فايشَمبايانا: «ذلك هو بارثا نفسه—ذو بأسٍ لا يُتصوَّر، مُبيدُ الأعداء جميعًا—الذي أرضى الإله أغني من قبلُ باستعمال أسلحة إندرا وفارونا وفايو وبراهما وأغني وفيشنو، ثم وهو راكبٌ عربةً واحدة غلب حتى الآلهة. وقد أظهر السلاح الإلهي الغاندرفي، وسهام فايَفْيا وفايشنَفا وبراهما وباشوباتا وستھونَاكَرْنا، فهزم الباولومات والكالاكَيّات المروّعين—وهم من عظام الأسورا أعداء إندرا—مع النيفاتاكَفَتشا، كلَّ ذلك وهو وحده على عربة واحدة. وها هو أرجونا بعينه اليوم جالسٌ مختبئًا في مقاصير النساء، كالنار المتأججة التي تُغطّى في قاع بئر. وإذ أرى بارثا وقد شوّهته هيئةُ لباس النساء في حجرات الفتيات الداخلية—كثورٍ عظيمٍ حُبس في حظائر الماشية—يعود قلبي مرارًا إلى كونتي. وكذلك حين أرى أخاك الأصغر سهاديفا وقد جُعل راعيًا للماشية، يأتي بين الأبقار في زيّ راعٍ، أشحبُ يا بهاراتا.»
वैशम्पायन उवाच
The passage highlights dharmic restraint: even the mightiest must sometimes accept concealment and humble roles to keep a vow and protect a larger purpose. True strength includes self-control and patience, not only battlefield victory.
The narrator recalls Arjuna’s former cosmic victories with divine weapons, then contrasts that glory with his present condition in Virāṭa’s palace—hidden in the inner apartments in a woman’s disguise—while Sahadeva lives as a cattle-keeper. The speaker’s distress evokes remembrance of Kuntī and the Pāṇḍavas’ hardship during incognito exile.