Shloka 60
इन्द्रवृत्रयुद्धवर्णनम्
Indra–Vṛtra Conflict and the Adversaries’ Tapas-Targeting Counsel
चेतोमन्ति च सामानि धरनुर्वेदश्न भारत । मेघवृन्दानि वर्षाणि विद्युतश्न युधिछ्विर,"लो! मैं तुम्हें दिव्यदृष्टि देता हूँ। उसके द्वारा मेरे यथार्थ स्वरूपका दर्शन करो।' तब भुगुवंशी परशुरामजीने श्रीरामचन्द्रजीके शरीरमें बारह आदित्य, आठ वसु, ग्यारह रुद्र, साध्य देवता, उनचास मरुद्गण, पितृगण, अग्निदेव, नक्षत्र, ग्रह, गन्धर्व, राक्षस, यक्ष, नदियाँ, तीर्थ, सनातन ब्रह्मभूत बालखिल्य ऋषि, देवर्षि, सम्पूर्ण समुद्र, पर्वत, उपनिषदोंसहित वेद, वषट्कार, यज्ञ, साम और धरनुर्वेद, इन सभीको चेतनरूप धारण किये हुए प्रत्यक्ष देखा। भरतनन्दन युधिष्ठिर! मेघोंके समूह, वर्षा और विद्युत्का भी उनके भीतर दर्शन हो रहा था
cetomanti ca sāmāni dhanuḥvedas tu bhārata | meghavṛndāni varṣāṇi vidyutaś ca yudhiṣṭhira ||
«يا بَهَارَتَا، لقد شوهدت هناك تراتيل السَّامان وعِلمُ الرمي بالقوس (دهنورڤيدا) كحضورٍ واعٍ؛ ويا يُدْهِشْتِهيرا، وشوهد في داخله أيضًا عناقيدُ السحب، والمطرُ، والبرق.» وفي سياق السرد تتابع هذه الآية رؤيةَ الهيئة الكونية الجامعة: فالمعرفة المقدّسة، وصوت الطقس، وحتى قوى الطقس لا تبدو ظواهر منفصلة، بل وجوهًا حيّة ضمن حقيقةٍ واحدة شاملة—مما يومئ إلى أن الدارما ونظام العالم يقومان على كونٍ متكامل مؤسَّسٍ في الإلهي.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse conveys an integrative vision: Vedic chant (sāman), disciplined martial knowledge (dhanuḥveda), and natural forces (cloud, rain, lightning) are all encompassed within a single cosmic reality, implying that dharma operates through a unified, divinely ordered world rather than through isolated domains.
The speaker describes a revelatory sight in which the seer beholds various powers and forms within a vast, all-containing body/form; this particular verse highlights that even Vedic melodies and the science of archery, along with weather phenomena, are perceived inside that cosmic presence.