Shloka 19
Vyāsa’s Counsel to Dhṛtarāṣṭra on Restraining Duryodhana (व्यास-धृतराष्ट्र-उपदेशः)
Devanagari script
तद् यथा सुरकि: प्राह समवेतास्तु ते तथा । सुतेषु राजन् सर्वेषु हीनेष्वभ्यधिका कृपा,इस प्रसंगमें सुरभिने जैसा कहा है, वह ठीक है, कौरव और पाण्डव सभी मिलकर तुम्हारे ही पुत्र हैं। परंतु राजन! सब पुत्रोंमें जो हीन हों, दयनीय दशामें पड़े हों, उन्हींपर अधिक कृपा होनी चाहिये
Translation
وفي هذا الشأن صدقت سُرَبْهِي فيما قالت. أيها الملك، إن الكورافا والباندافا جميعًا، إذا اجتمعوا، فهم أيضًا أبناؤك؛ ولكن، يا مولاي، بين الأبناء جميعًا، من كان أضعفَ حالًا ووقع في وضعٍ يُرثى له، فهؤلاء أحقُّ برحمةٍ أوفر.
Word by Word
तत्that (statement/thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
यथाas, just as
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
सुरभिःSurabhi (the cow)
सुरभिः:
Karta
TypeNoun
Rootसुरभि
FormFeminine, Nominative, Singular
प्राहsaid, spoke
प्राह:
Kriya
TypeVerb
Rootप्र+अह्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada
समवेताःassembled, gathered together
समवेताः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्+अव+इ (समवेत)
FormMasculine, Nominative, Plural
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाso, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
सुतेषुamong (your) sons
सुतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Locative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वेषुamong all
सर्वेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Locative, Plural
हीनेषुamong the inferior/weak
हीनेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootहीन
FormMasculine, Locative, Plural
अभ्यधिकाgreater, more
अभ्यधिका:
TypeAdjective
Rootअभ्यधिक
FormFeminine, Nominative, Singular
कृपाcompassion, mercy
कृपा:
Karta
TypeNoun
Rootकृपा
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes