Shloka 15
दमयन्त्या वणिजां सार्थगमनम्, हस्तियूथविप्लवः, चेदिराजपुरप्रवेशश्च
Damayantī joins a caravan; elephant-herd catastrophe; entry into Cedi
Devanagari script
एवं तस्य तदा बुद्धिर्दमयन्त्यां न्यवर्तत । कलिना दुष्टभावेन दमयन्त्या विसर्जने,ऐसा सोचकर उनकी बुद्धि दमयन्तीको अपने साथ रखनेके विचारसे निवृत्त हो गयी। बल्कि दुष्ट स्वभाववाले कलियुगसे प्रभावित होनेके कारण दमयन्तीको त्याग देनेमें ही उनकी बुद्धि प्रवृत्त हुई
Translation
وهكذا إذ فكّر، انصرفت بصيرته آنذاك عن رأي إبقاء دامايَنتي معه. بل إن تأثير كالي، ذو الطبع الخبيث، دفع عقله إلى الميل نحو نبذ دامايَنتي وتركها.
Word by Word
एवम्thus, in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, genitive, singular
तदाthen, at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
बुद्धिःmind, intention, understanding
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
Formfeminine, nominative, singular
दमयन्त्याम्with regard to/when it came to Damayantī
दमयन्त्याम्:
Adhikarana
TypeNoun (proper name)
Rootदमयन्ती
Formfeminine, locative, singular
न्यवर्ततturned back, desisted
न्यवर्तत:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
Formimperfect (laṅ), 3rd, singular, ātmanepada
कलिनाby/through Kali
कलिना:
Karana
TypeNoun
Rootकलि
Formmasculine, instrumental, singular
दुष्टभावेनby wicked disposition
दुष्टभावेन:
Karana
TypeNoun
Rootदुष्टभाव
Formmasculine, instrumental, singular
दमयन्त्याःof Damayantī
दमयन्त्याः:
TypeNoun (proper name)
Rootदमयन्ती
Formfeminine, genitive, singular
विसर्जनेin abandoning, in dismissal
विसर्जने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविसर्जन
Formneuter, locative, singular
Speaker
बृहदश्च उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes