Shloka 16
विदुर-धृतराष्ट्रसंवादः
Vidura–Dhṛtarāṣṭra Dialogue on Rajadharma and Restitution
ध्रुवं विनाशो नृप कौरवाणां न वै श्रेयो धृतराष्ट्र: परैति । यथा च पर्णे पुष्करस्यावसिक्तं जल न तिषछेत् पथ्यमुक्ते तथास्मिन्,राजन! राजा धृतराष्ट्र कल्याणकारी उपाय नहीं ग्रहण करते हैं, अत: यह निश्चय जान पड़ता है कि कौरवकुलका विनाश अवश्यम्भावी है। जैसे कमलके पत्तेपर डाला हुआ जल नहीं ठहर सकता, उसी प्रकार कही हुई हितकर बात राजा धृतराष्ट्रके मनमें स्थान नहीं पाती है
dhruvaṁ vināśo nṛpa kauravāṇāṁ na vai śreyo dhṛtarāṣṭraḥ paraiti | yathā ca parṇe puṣkarasyāvasiktaṁ jalaṁ na tiṣṭhet pathyam ukte tathāsmin, rājan |
يحذّر فيدورا الملك: «أيها الملك، إنّ هلاك الكورافا قد صار يقينًا، لأنّ دريتاراشترا لا يمضي إلى ما هو نافعٌ حقًّا. وكما أنّ الماء المصبوب على ورقة اللوتس لا يثبت عليها، كذلك النصيحة الصالحة—ولو قيلت بوضوح—لا تجد موضعًا تستقرّ فيه في ذهن دريتاراشترا.»
विदुर उवाच
Educational Q&A
A ruler’s welfare depends on receptivity to truthful, beneficial counsel (śreya/pathya). When advice cannot ‘stick’ due to attachment and partiality, decline becomes certain; the lotus-leaf simile illustrates the mind that refuses moral instruction.
Vidura addresses the king and criticizes Dhṛtarāṣṭra’s inability to accept corrective guidance regarding the Kauravas’ conduct. He foresees the Kaurava clan’s impending ruin because the king will not adopt measures that would bring peace and righteousness.