Shloka 58
धृतराष्ट्र–संजय संवादः
Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences
अज्ञातवासो वस्तव्यो भवद्धिर्भूतलेडनघ । वर्षे त्रयोदशे वीर तत्र त्वं क्षपयिष्यसि,“महाबाहो! तुमने अपने धैर्य (इन्द्रियसंयम)-के द्वारा ऋषियोंको भी पराजित कर दिया है। मानद! उर्वशीने जो तुम्हें शाप दिया है, वह तुम्हारे अभीष्ट अर्थका साधक होगा। अनघ! तुम्हें भूतलपर तेरहवें वर्षमें अज्ञातवास करना है। वीर! उर्वशीके दिये हुए शापको तुम उसी वर्षमें पूर्ण कर दोगे”
ajñātavāso vastavyo bhavadbhir bhūtale 'n-agha | varṣe trayodaśe vīra tatra tvaṃ kṣapayiṣyasi ||
قال فايشَمبايانا: «يا بريءَ الإثم، لا بدّ لكم أن تقيموا على الأرض في خفاء. وفي السنة الثالثة عشرة، يا بطل، ستقضي هناك تلك السنة في مجهولية، وبذلك يكتمل أثر لعنة أُرفَشي. حقًّا إنّ اللعنة التي بدت شؤمًا ستغدو وسيلةً لتحقيق مقصدك.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Adversity can become an instrument of dharma and success: what appears as a curse may, under self-control and right timing, serve one’s rightful aim. The verse frames enforced anonymity not as mere punishment but as a providential means to fulfil a destined requirement.
The narrator Vaiśaṃpāyana states that the hero must live incognito on earth during the thirteenth year, and that in that very year the consequence of Urvaśī’s curse will be completed—aligning the curse with the necessity of remaining unrecognized.