Shloka 30
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
तुष्टिबबुद्धिर्भवित्री वा त्वयि दीर्घप्रवासिनि । त्वयि नः पार्थ सर्वेषां सुखदु:खे समाहिते,वीरवर! निश्चय ही आपके चले जानेके बाद आपके सभी भाई जागते समय आपहीके पराक्रमकी चर्चा बार-बार करते हुए अपना मन बहलायेंगे। पार्थ! दीर्घकालके लिये आपके प्रवासी हो जानेपर हमारा मन न तो भोगोंमें लगेगा और न धनमें ही। इस जीवनमें भी कोई रस नहीं रह जायगा। आपके बिना हम इन वस्तुओंसे संतोष नहीं पा सकेंगे। पार्थ! हम सबके सुख-दुःख, जीवन-मरण तथा राज्य-ऐश्वर्य आपपर ही निर्भर हैं। भरतकुलतिलक! कुन्तीकुमार! मैंने आपको विदा दी; आप कल्याणको प्राप्त हों
tuṣṭir babuddhir bhavitrī vā tvayi dīrghapravāsini | tvayi naḥ pārtha sarveṣāṁ sukhaduḥkhe samāhite ||
قال فايشَمبايانا: «يا بارثا، إذا مضيتَ في سفرٍ طويل، فإن رضانا بل وثبات عقولنا لن يستندا إلا إليك. فسعادتنا وحزننا جميعًا قد اجتمعا فيك وحدك—وعليك يتوقفان. ومن دونك لن نجد رضًا حقًّا في اللذات ولا في المال؛ بل إن الحياة نفسها ستفقد مذاقها. أنت السند الذي يقوم عليه صلاح حالنا».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a community’s stability can hinge on a single dharmic, capable person: when such a protector is absent, even pleasures and wealth fail to console. It underscores responsibility, mutual reliance within family, and the ethical weight carried by a principal guardian.
Vaiśaṃpāyana narrates words addressed to Pārtha (Arjuna) as he is about to depart for a long period. The speaker expresses that the others’ happiness and sorrow, and their very sense of satisfaction, will depend on him during his absence.