Shloka 3
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा वनवासमरिंदम: । धनंजयं धर्मराजो रहसीदमुवाच ह,वैशम्पायनजी कहते हैं--नरश्रेष्ठ जनममेजय! कुछ कालके अनन्तर धर्मराज युधिष्ठिरको व्यासजीके संदेशका स्मरण हो आया। तब उन्होंने परम बुद्धिमान् अर्जुनसे एकान्तमें वार्तालाप किया। शत्रुओंका दमन करनेवाले धर्मराज युधिष्ठिरने दो घड़ीतक वनवासके विषयमें चिन्तन करके किंचित् मुसकराते हुए अर्जुनके शरीरको हाथसे स्पर्श किया और एकान्तमें उन्हें सान्त्वना देते हुए इस प्रकार कहा
sa muhūrtam iva dhyātvā vanavāsam ariṃdamaḥ | dhanañjayaṃ dharmarājo rahasīdam uvāca ha |
قال فايشَمبايانا: بعدما تفكّر هنيهةً في أمر الإقامة في الغابة، تكلّم ملكُ الدَهرما—قاهرُ الأعداء—سرًّا إلى دَهنَنْجَيا (أرجونا). ويُبرز هذا المشهد مداولة يودهيشثيرا في باطنه ونهجه الحذر المشبع بروح الأخلاق: فقبل أن ينطق، يوازن بين مطالب الدَهرما ومشاقّ المنفى، ثم يختار المشورة الخفيّة مع أقرب حلفائه.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ethical action begins with reflection: Yudhiṣṭhira does not speak impulsively about exile and duty. He thinks first, then seeks confidential counsel with Arjuna, modeling restraint, prudence, and dharma-guided decision-making.
Vaiśampāyana narrates that Yudhiṣṭhira, after briefly contemplating the situation of forest exile, turns to Arjuna and speaks with him in private, setting up a confidential discussion about their course of action.