Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Sāvitrī–Satyavān Vivāha: Kanyāpradāna and Āśrama-Śīla (सावित्री-सत्यवान्विवाहः)

इति सा तं समाभाष्य प्रविवेशाश्रमं तत: । क्रोधात्‌ प्रस्फुरमाणौष्ठी विधुन्वाना करौ मुहुः,रावणसे इस प्रकार कहकर सीता अपने आश्रममें प्रवेश करने लगीं। उस समय क्रोधके मारे उनके ओंठ फड़क रहे थे और वे अपने दोनों हाथोंको बार-बार हिला रही थीं

iti sā taṃ samābhāṣya praviveśāśramaṃ tataḥ | krodhāt prasphuramāṇauṣṭhī vidhunvānā karau muhuḥ ||

وهكذا، بعدما خاطبته على ذلك النحو، همّت أن تدخل الصومعة. غير أنّ الغضب جعل شفتيها ترتجفان، وأخذت تهزّ يديها كلتيهما مرارًا وتكرارًا—فكانت حركاتها الظاهرة تكشف اندفاع السخط في باطنها وجرح الكرامة في صدرها.

इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
साshe
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormFeminine, Nominative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Accusative, Singular
समाभाष्यhaving addressed/spoken to
समाभाष्य:
TypeVerb
Rootसम् + आ + भाष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral in gerund)
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
TypeVerb
Rootप्र + विश्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
क्रोधात्from/owing to anger
क्रोधात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Ablative, Singular
प्रस्फुरमाणtwitching/quivering
प्रस्फुरमाण:
TypeAdjective
Rootप्र + स्फुर्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Dual
ओष्ठीlips (two)
ओष्ठी:
Karma
TypeNoun
Rootओष्ठ (dual stem usage)
FormMasculine, Accusative, Dual
विधुन्वानाshaking
विधुन्वाना:
TypeVerb
Rootवि + धुन्
Formशानच् (present middle participle), Feminine, Nominative, Singular
करौhands (two)
करौ:
Karma
TypeNoun
Rootकर
FormMasculine, Accusative, Dual
मुहुःagain and again/repeatedly
मुहुः:
TypeIndeclinable
Rootमुहुः

मार्कण्डेय उवाच

मार्कण्डेय (Mārkaṇḍeya)
सीता (Sītā)
आश्रम (āśrama)

Educational Q&A

The verse highlights how inner anger manifests through involuntary bodily signs, implying an ethical need for self-restraint (krodha-nigraha) and mindful speech and action even when one feels wronged.

After speaking to the man before her, Sītā turns to enter the hermitage; however, she is visibly enraged—her lips quiver and she repeatedly shakes her hands, signaling agitation as the scene transitions inward to the āśrama.