Shloka 19
Sāvitrī’s Report and Nārada’s Prognosis (सावित्र्याख्यान—सत्यवान्-गुणवर्णनं तथा अल्पायुषः पूर्वसूचना)
“रानी कौसल्याका भाग्य अवश्य अच्छा है, जिनके पुत्रका राज्याभिषेक होगा। तुम्हारा ऐसा सौभाग्य कहाँ? जिसका पुत्र राज्यका अधिकारी ही नहीं है' ।। सा तद्वचनमाज्ञाय सर्वाभरणभूषिता । देवी विलग्नमध्येव बिभ्रती रूपमुत्तमम्,मन््थराकी यह बात सुनकर सूक्ष्म कटिप्रदेशवाली देवी कैकेयी समस्त आभूषणोंसे विभूषित हो परम सुन्दर रूप बनाकर एकान्तमें अपने पतिके पास गयी। उसकी मुसकराहटसे उसके शुद्ध भावकी सूचना मिल रही थी। वह हँसती और प्रेम जताती हुई-सी मधुर वाणीमें बोली--
rājñī kauśalyāyā bhāgyaṃ avaśyam acchaṃ hi yasyāḥ putrasya rājābhiṣeko bhaviṣyati | tava tādṛśaṃ saubhāgyaṃ kutaḥ? yasyāḥ putro rājya-adhikārī eva na asti || sā tad-vacanam ājñāya sarvābharaṇa-bhūṣitā | devī vilagna-madhyeva bibhratī rūpam uttamam ||
قال ماركانḍيَيا: «إن حظَّ الملكة كوساليا (Kausalyā) لَحسنٌ لا ريب فيه، إذ سيُقام لابنها طقسُ التتويج. فأين لكِ مثل هذا الحظ، وابنكِ لا حقَّ له في الملك أصلًا؟» فلما سمعت كايكَيِي (Kaikeyī) كلام مانثارا، وكانت دقيقة الخصر، متحليةً بكل حُليّها، اتخذت أبهى ما يكون من جمالٍ فاتن، ومضت خفيةً إلى زوجها. وكان في ابتسامتها ما يوحي بصفاء مظهر مودتها؛ فضحكت ضحكةً خفيفة وأبدت محبةً، ثم بدأت تتكلم بصوتٍ عذب.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how envy and competitive comparison can be weaponized through persuasive speech, leading to ethically fraught political action. It implicitly warns that outward sweetness and ornamented charm may conceal calculated intent, and that dharma in royal succession is vulnerable to manipulation.
Mantharā provokes Kaikeyī by praising Kauśalyā’s fortune—her son’s impending coronation—while belittling Kaikeyī’s prospects by denying her son’s claim. Stirred by this, Kaikeyī adorns herself, composes an alluring demeanor, and goes privately to her husband to influence him with affectionate speech.