Shloka 63
रामस्य सुग्रीवप्रति रोषः — हनूमता सीतादर्शनवृत्तान्तः
Rāma’s Reproach of Sugrīva; Hanūmān’s Report of Seeing Sītā
त्रिगर्तराज: कमलायताक्षि क्षेमडुकरो नाम स एष वीर: । कमलके समान विशाल नेत्रोंवाली द्रौपदी! मैं राजा सुरथका पुत्र हूँ, जिसे साधारण जनता कोटिकास्यके नामसे जानती है और वे जो सुवर्णमय रथमें बैठे हैं तथा वेदीपर स्थापित एवं घीकी आहुति पड़नेसे प्रज्वलित हुए अग्निके समान प्रकाशित हो रहे हैं, त्रिगर्तदेशके राजा हैं। ये वीर क्षेमंकरके नामसे प्रसिद्ध हैं
Trigartarājaḥ kamalāyatākṣi kṣemāṅkaro nāma sa eṣa vīraḥ.
قال كوتيكا: «يا دروبدي ذاتَ العينين الواسعتين كزهرةِ اللوتس! إنّ هذا البطلَ هو ملكُ تريغارتا، المشهورُ باسم كْشِيمَانْكَرَا. أمّا أنا فابنُ الملكِ سورَثا، ويعرفني عامةُ الناس باسم كوتيكاسْيَا. وأولئك الجالسون على عربةٍ من ذهب، يلمعون كَنارِ القُربانِ الموضوعة على المذبح والمتّقدة بسكبِ السمنِ المصفّى—فهم ملوكُ أرضِ تريغارتا.»
कोटिक उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds social-ethical values of the epic world: identity is established through lineage and public reputation, while royal splendor is framed through sacrificial imagery—suggesting that kingship seeks legitimacy not only by power but also by association with ritual order and auspiciousness.
Koṭika introduces himself and identifies the Trigarta ruler Kṣemāṅkara to Draupadī, using respectful poetic address (“lotus-eyed”) and vivid comparison: the kings in their golden chariot are described as shining like a sacrificial fire on the altar fed by ghee offerings.