Shloka 23
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
आह्वानाय तदा चक्कु: कर्म वैतानसम्भवम् । बृहस्पत्युशनोक्तैश्न मन्त्रैर्मन्त्रविशारदा:,दुर्योधनके इस निश्चयकों जानकर पातालवासी भयंकर दैत्यों और दानवोंने, जो पूर्वकालमें देवताओंसे पराजित हो चुके थे, मन-ही-मन विचार किया कि इस प्रकार दुर्योधनका प्राणान्त होनेसे तो हमारा पक्ष ही नष्ट हो जायगा; अतः उसे अपने पास बुलानेके लिये मन्त्रविद्यामें निपुण दैत्योंने उस समय बृहस्पति और शुक्राचार्यके द्वारा वर्णित तथा अथर्ववेदमें प्रतिपादित मन्त्रोंद्वारा अग्निविस्तार-साध्य यज्ञकर्मका अनुष्ठान आरम्भ किया और उपनिषद् (आरण्यक)-में जो मन्त्रजपसे युक्त हवनादि क्रियाएँ बतायी गयी हैं, उनका भी सम्पादन किया
āhvānāya tadā cakkuḥ karma vaitānasambhavam | bṛhaspatyuśanoktaiś ca mantrair mantraviśāradāḥ ||
قال فايشَمبايانا: ثم إن أولئك الحاذقين بالمانترا، لاستدعائه، شرعوا في إقامة طقسٍ «ڤايتانا» (وهو من شعائر الأتهرفافيدا)، مستخدمين التعاويذ التي علّمها بْرِهَسْپَتي وأُشَنَس (شُكْرَاتشارْيا). وفي سياق الحكاية، لجأ الدايتيَة والدانَفَة من العالم السفلي—خوفًا من أن يفضي موتُ دُريودَهَنا إلى انهيار قضيتهم—إلى إجراءاتٍ قربانيةٍ ومانتريةٍ بالغة القوة لجذبه إليهم؛ مُظهِرين كيف يمكن للمصلحة الذاتية أن تدفع حتى الفعلَ الطقسيَّ العالِم إلى غاياتٍ مشبوهةٍ أخلاقيًّا.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that ritual knowledge and mantra-power are ethically neutral tools: their moral value depends on intention. Here, learned rites are driven by factional fear and self-preservation, illustrating how spiritual techniques can be pressed into service of adharma when motivated by expediency rather than righteousness.
The mantra-experts (in the broader episode, Daityas/Dānavas) perform an Atharvavedic/Vaitāna ritual using mantras attributed to Bṛhaspati and Uśanas in order to summon the intended person (contextually, Duryodhana) to their presence.