Shloka 3
द्वैतवनगमनम् (Dvāitavana-gamanam) — Journey and Settlement at Dvaita Forest-Lake
इष्टी क्ष पित्रयाणि तथा क्रियाश्र महावने वसतां पाण्डवानाम् | पुरोहितस्तत्र समृद्धतेजा- श्व॒कार धौम्य: पितृवन्नपाणाम्,कुरुश्रेष्ठ महानुभाव राजा युधिष्ठिरने उस वनमें रहनेवाले सम्पूर्ण यतियों, मुनियों और श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको उत्तम फल-मूलोंके द्वारा तृप्त किया। अत्यन्त तेजस्वी पुरोहित धौम्य पिताकी भाँति उस महावनमें रहनेवाले राजकुमार पाण्डवोंके यज्ञ-याग, पितृ-श्राद्ध तथा अन्य सत्कर्म करते-कराते रहते थे
iṣṭīś ca pitṛyāṇi tathā kriyāś ca mahāvane vasatāṃ pāṇḍavānām | purohitas tatra samṛddha-tejāś cakāra dhaumyaḥ pitṛ-van nṛpāṇām ||
قال فَيْشَمْبَايَنَة: لما أقام الباندافا في الغابة العظمى، أُقيمت على وجهها الصحيح القرابين والذبائح، وتقديمات الأسلاف (pitr̥-śrāddha)، وسائر الشعائر المفروضة. وهناك كان الكاهن العائلي دهاوميا، المتوقد الجلال، يقوم بهذه الواجبات للأمراء كالأب، ليظلّ عيشهم—وإن كانوا في المنفى—مشدودًا إلى الدارما بالعبادة، وتوقير الأسلاف، والانضباط.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in hardship and exile, dharma is sustained through regular sacred duties—sacrifice, ancestral offerings, and disciplined observances—supported by wise guidance. The verse highlights continuity of ethical-religious life as a stabilizing force for rulers.
During the Pāṇḍavas’ forest residence, their family priest Dhaumya actively conducts and oversees their sacrifices, ancestral rites, and other religious acts, caring for them with the attentiveness of a father.