Shloka 293
मुद्गलोपाख्यानम् — व्रीहिद्रोणदानं, दुर्वाससः परीक्षा, स्वर्गगुणप्रश्नः
Mudgala Episode: Rice-measure Charity, Durvāsas’ Test, Inquiry on Heaven
संजहूु: प्रद्गुतानश्वाञ्छरवेगान् धनूंषि च । चित्रसेनने उनसे कहा--'कुन्तीनन्दन! इस युद्धमें मुझे तुम अपना सखा चित्रसेन समझो।” यह सुनकर अर्जुनने चित्रसेनकी ओर दृष्टिपात किया। अपने सखाको युद्धमें अत्यन्त दुर्बल हुआ देख पाण्डवप्रवर अर्जुनने अपने धनुषपर प्रकट किये हुए उस दिव्यास्त्रका उपसंहार कर दिया। अर्जुनको अपना अस्त्र समेटते देख सब पाण्डवोंने भी दौड़ते हुए घोड़ोंको रोक लिया तथा वेगपूर्वक छूटनेवाले बाणों और धनुषोंका संचालन भी बंद कर दिया
sañjahūḥ pradgutān aśvān charavegān dhanūṃṣi ca |
قال فايشَمبايانا: لقد كبحوا الخيل التي اندفعت إلى الأمام، وكفّوا كذلك الأقواسَ والأسلحةَ التي كانت تمضي بسرعة السهام. ثم خاطبَ تشيتراسينا أرجونا قائلاً: «يا ابنَ كونتي، في هذه المعركة اعتبرني صديقك تشيتراسينا». فلما سمع أرجونا ذلك نظر إلى تشيتراسينا؛ وإذ رأى صديقه قد وهن واشتدّ عليه الضعف في القتال، سحبَ أرجونا—أشرفَ الباندافا—ذلك السهمَ الإلهي الذي كان قد أظهره على قوسه وأعاده. وحين رآه الجميعُ يضمّ سلاحه، أسرع الباندافا أيضاً فكبحوا خيلهم المسرعة، وتوقفوا عن إطلاق السهام وعن استعمال الأقواس بعنف—تحفّظاً لحرمة الصداقة ومراعاةً للّياقة في قلب المعركة.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, dharma includes restraint: when a friend or ally is endangered or weakened, one should avoid disproportionate force and act with propriety, recalling excessive power and preventing needless harm.
Citraseṇa asks Arjuna to treat him as a friend in the midst of battle. Arjuna, seeing Citraseṇa’s weakened state, withdraws a divine missile already invoked on his bow. Observing this, the other Pāṇḍavas also rein in their horses and stop the rapid discharge of arrows, effectively pausing the fight.