Shloka 13
Bhīṣma’s Admonition; Duryodhana’s Rājasūya Aspiration and the Proposal of a Vaiṣṇava-satra
मत्तभ्रमरजुष्टानि बर्हिणाभिरुतानि च । अगच्छदानुपूर्व्येण पुण्यं द्वैतववनं सर:,भरतनन्दन! दुर्योधन अपने साथियोंसहित दूध आदि गोरसोंका उपयोग करता और भाँति-भाँतिके भोग भोगता हुआ वहाँके रमणीय वनों और उपवनोंकी शोभा देखने लगा। उनमें मतवाले भ्रमर गुंजार करते थे और मयूरोंकी मधुर वाणी सब ओर गूँज रही थी। इस प्रकार क्रमशः आगे बढ़ता हुआ वह परम पवित्र द्वैववननामक सरोवरके समीप जा पहुँचा
mattabhramarajuṣṭāni barhiṇābhirutāni ca | agacchadānupūrvyena puṇyaṃ dvaitavavanaṃ saraḥ, bharatanandana |
قال فايشَمبايانا: ومضى يتقدّم خطوةً بعد خطوة، يا بهجةَ آلِ بهاراتا، حتى بلغ البحيرةَ الأشدَّ قداسةً في دْوَيْتَفَنَة. وكانت الغاباتُ والبساتين هناك تضجّ بطنين النحل كأنه سكران، وتتعالى نداءات الطواويس العذبة من كل ناحية. وفي هذا الموضع المفعم بالوفرة واللذة، أخذ دوريوذانا—وهو ينعم بالطعام الوثير والراحة مع رفاقه—يتأمّل جمال الغابة، في مقابلةٍ خفيّة بين الترف الدنيوي وقداسة المكان الطاهر.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse juxtaposes a holy landscape (puṇya-saras in Dvaitavana) with a ruler’s enjoyment of sensual pleasures, hinting at an ethical tension: indulgence and pride can blind one to the sanctity of place and the restraint expected of kings, especially when approaching spaces associated with merit and spiritual power.
Vaiśampāyana describes the party’s gradual approach to the sacred lake in Dvaitavana. The forest is depicted as vibrant and beautiful—filled with humming bees and calling peacocks—setting the scene for Duryodhana’s arrival and his pleasure-seeking gaze upon the woods and groves.