Shloka 26
Duryodhana’s Account of Gandharva Defeat and the Pandavas’ Intervention (दुर्योधनवर्णितो गन्धर्वसंग्रामः)
क्रियेत कस्मादपरे च कुर्यु- वित्त न दद्यु: पुरुषा: कथंचित् । प्राप्यार्थकालं च भवेदनर्थ: कथं न तत् स्यथादिति तत् कुतः स्थात्,“यदि यह विश्वास हो जाय तो हम लोभके वश होकर न करनेयोग्य काम क्यों करें और दूसरे भी क्यों करें एवं बुद्धिमान् मनुष्य भी उपार्जित धनका दान क्यों न करें? अर्थके उपयोगका समय प्राप्त होनेपर यदि उसका सदुपयोग न किया जाय तो वह अनर्थका हेतु हो जाता है। अतः विचार करना चाहिये कि उस धनका सदुपयोग क्यों नहीं होता और कैसे हो?
kriyeta kasmād apare ca kuryur
vittaṃ na dadyuḥ puruṣāḥ kathaṃcit |
prāpyārthakālaṃ ca bhaved anarthaḥ
kathaṃ na tat syathāditi tat kutaḥ sthāt ||
قال فايشَمبايانا: «لو قامت مثل هذه القناعة، فلماذا يفعل الناس، مدفوعين بالطمع، ما لا ينبغي فعله—ولِمَ يتبعهم الآخرون؟ وكيف يمتنع حتى الحكماء عن التصدّق بما اكتسبوه من مال؟ فإن المال إذا جاء أوان الانتفاع به ولم يُستعمل على وجهه صار سببًا للضرر. لذلك ينبغي التفكّر: لِمَ لا يُحسن استعمال ذلك المال، وكيف يُجعل خادمًا لغايتِه الحقّة؟»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Wealth has a dharmic purpose: when the proper occasion arrives, it should be used and shared rightly (especially through dāna). If hoarded or misused, it becomes anartha—harm and futility—so one should examine the causes of non-use and correct them.
Vaiśampāyana frames a reflective argument about human conduct: if people truly understood the consequences of greed and the moral necessity of timely, proper use of wealth, they would avoid wrongful acts and would not withhold giving. The verse functions as ethical commentary within the Vana Parva discourse.