Shloka 21
Duryodhana’s Account of Gandharva Defeat and the Pandavas’ Intervention (दुर्योधनवर्णितो गन्धर्वसंग्रामः)
“गाण्डीवधारी अर्जुन तथा भीमसेन जब क्रोधमें भर जायँगे, उस समय यमराज और कालके समान हो जायँगे। वे रणभूमिमें विद्युत्के समान चमकनेवाले बाणोंकी वर्षा करके शत्रुसेनामेंसे किसीको भी जीवित नहीं छोड़ेंगे ।। दुर्योधन: शकुनि: सूतपुत्रो दुःशासनश्वापि सुमन्दचेता: । मधु प्रपश्यन्ति न तु प्रपात॑ यद् द्यूतमालम्ब्य हरन्ति राज्यम्,“दुर्योधन, शकुनि, सूतपुत्र कर्ण तथा दुःशासन--ये बड़े ही मूढ़बुद्धि हैं, क्योंकि जूएके सहारे दूसरेके राज्यका अपहरण कर रहे हैं। (ये अपने ऊपर आनेवाले संकटको नहीं देखते हैं) इन्हें वक्षकी शाखासे टपकता हुआ केवल मधु ही दिखायी देता है, वहाँसे गिरनेका जो भारी भय है, उधर इनकी दृष्टि नहीं है
vaiśampāyana uvāca | gāṇḍīvadhārī arjunaḥ tathā bhīmasenaḥ yadā krodhena pūryete tadā yamāntakakālasamā bhaviṣyataḥ | te raṇabhūmau vidyudvat-pradīptaiḥ śaraiḥ śaravarṣaṃ kṛtvā śatrusenāyāṃ kaṃcid api na jīvantam avaśeṣayiṣyanti || duryodhanaḥ śakuniḥ sūtaputraḥ karṇaḥ duḥśāsanaś cāpi sumandacetāḥ | madhu prapaśyanti na tu prapātaṃ yad dyūtam ālambya haranti rājyam ||
قال فايشَمبايانا: حين يمتلئ أرجونا حامل «غانديفا» وبهِيماسينا غضبًا، يصيران كياما وكالزمن نفسه. وفي ساحة القتال يسكبان وابلًا من السهام اللامعة كالبَرْق، فلا يتركان حيًّا في جيش العدو. أما دُريودhana وشكوني وكَرْنا ابن السوتا ودُحشاسانا ففهمهم ضالٌّ غاية الضلال: يتكئون على القمار فيغتصبون مُلك غيرهم. لا يرون إلا العسل يقطر من الغصن، ولا يرون السقوط المروّع الذي ينتظرهم—عميانًا عن الكارثة التي يجتذبها فعلهم المخالف للدارما.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Unrighteous gain pursued through deceit (here, gambling to dispossess another) brings inevitable downfall. The verse contrasts short-term sweetness (madhu) with the unseen precipice (prapāta), warning that moral blindness to consequences invites destruction.
Vaiśampāyana foretells the terrifying martial consequence of provoking the Pāṇḍavas: when Arjuna and Bhīma are enraged, they will devastate the enemy host. He then condemns Duryodhana’s party for their folly in using dice to seize a kingdom, likening them to those who notice only honey on a branch and not the fatal fall.