Shloka 2
Duryodhana’s Account of Gandharva Defeat and the Pandavas’ Intervention (दुर्योधनवर्णितो गन्धर्वसंग्रामः)
वैशम्पायन उवाच सरस्तदासाद्य तु पाण्डुपुत्रा जन समुत्सृज्य विधाय वेशम् । वनानि रम्याण्यथ पर्वतांश्र नदीप्रदेशांश्व॒ तदा विचेरु:,वैशम्पायनजी बोले--राजन! उस (रमणीय) सरोवरपर आकर पाण्डवोंने वहाँ आये हुए जनसमुदायको विदा कर दिया और अपने रहनेके लिये कुटी बनाकर वे आस-पासके रमणीय वनों, पर्वतों तथा नदीके तटप्रदेशोंमें विचरने लगे
vaiśampāyana uvāca
saras tadāsādya tu pāṇḍuputrāḥ janaṃ samutsṛjya vidhāya veśam |
vanāni ramyāṇy atha parvatāṃś ca nadīpradeśāṃś ca tadā viceruḥ ||
قال فيشَمبايانا: «أيها الملك، لما بلغ أبناء باندو تلك البحيرة صرفوا الجموع التي كانت قد اجتمعت هناك. ثم هيّأوا مقامهم ولبسوا لباس أهل الغابة، وأخذوا يطوفون بالغابات البهيّة والجبال ومواطن ضفاف الأنهار—مستقرّين على إيقاع المنفى المنضبط.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined adaptation to circumstance: the Pāṇḍavas reduce public attention, adopt a fitting way of life, and live in harmony with the forest setting—an ethical posture of restraint and steadiness during hardship.
After arriving at a lake, the Pāṇḍavas send away the gathered crowd, set up their dwelling, and then roam the surrounding forests, mountains, and riverbanks as part of their life in exile.