Shloka 31
Kaurava Court Hears of the Pāṇḍavas’ Forest Hardship (वैचित्रवीर्यवंशीयस्य राज्ञः करुणाविचारः)
भरतश्रेष्ठ! मन्त्रोंद्वारा आवाहन होनेपर वे अद्भुत नामक अग्नि सूर्यमण्डलसे निकलकर मौनभावसे वहाँ आये और ब्रह्मर्षियोंद्वारा मन्त्रोच्चारणपूर्वक विधिवत् हवन किये हुए भाँति- भाँतिके हवनीय पदार्थोंको उन महर्षियोंसे प्राप्त करके उन्होंने सम्पूर्ण देवताओंकी सेवामें अर्पित किया ।। निष्क्रामंश्वाप्पपश्यत् स पत्नीस्तेषां महात्मनाम् | स्वेष्वासनेषूपविष्टा: स्वपन्तीक्ष तथा सुखम्,देवताओंको हविष्य पहुँचाकर जब अग्निदेव वहाँसे जाने लगे, तब उनकी दृष्टि उन महात्मा सप्तर्षियोंकी पत्नियोंपर पड़ी। उनमेंसे कुछ तो अपने आसनोंपर बैठी थीं और कुछ सुखपूर्वक सो रही थीं”
Mārkaṇḍeya uvāca: Bharataśreṣṭha! mantrair āvāhiteṣu te adbhuta-nāmāgnayaḥ sūryamaṇḍalāt niṣkramya maunabhāvena tatra ājagmuḥ; brahmarṣibhiḥ mantroccāraṇa-pūrvakaṃ vidhivat hutāśane kṛte yathā nānāvidhāni havanīya-dravyāṇi prāpyante, tathā te mahārṣibhyaḥ prāpya tāni sarvadevatā-sevāyām arpayām āsuḥ. Havīṃṣi devatābhyaḥ saṃprāpya yadā agnidevaḥ tatra niṣkraman, tadā sa mahātmanāṃ saptarṣīṇāṃ patnīḥ apaśyat—kāścid āsaneṣu upaviṣṭāḥ, kāścid sukhaṃ svapantyaḥ.
قال ماركاندييا: «يا خيرَ آلِ بهاراتا! حين استُدعيت النيرانُ المسماة “أدبهوتا” بالمانترا، خرجت من قرص الشمس وجاءت إلى هناك في صمتٍ مهيب. وقد تسلّمت من أولئك الحكماء العظام موادَّ القرابين المتنوعة التي قُدِّمت على الوجه الصحيح مع تلاوة الفيدا، ثم حملتها في خدمةٍ إلى جميع الآلهة. ولمّا أنجز الإله أغني إيصالَ القرابين إلى الآلهة وهمَّ بمغادرة ذلك الموضع، وقع بصرُه على زوجاتِ الحكماء العظام، السبعِ رِشيّات: فمنهنّ من كانت جالسةً على مقاعدها، ومنهنّ من كانت نائمةً في راحةٍ وهناء.»
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the sanctity and precision of Vedic duty: offerings made with proper mantra and procedure are conveyed to the gods through Agni, who functions as the ritual messenger. It also sets up an ethical tension—Agni’s glance upon the sages’ wives—hinting at the need for restraint and vigilance even amid sacred service.
Invoked by mantras, a wondrous form of fire associated with the sun appears, receives the oblation-materials from the seers, and delivers them to the gods. As Agni departs after completing this task, he notices the wives of the Seven Seers—some seated, some asleep—foreshadowing the next development in the story.