Shloka 12
Skanda-janma: Śivā/Svāhā, Agni, and the Manifestation of Guha
Mahābhārata 3.214
समानोदानयोर्मध्ये प्राणापानौ समाहितौ । समर्थितस्त्वधिष्ठानं सम्यक् पचति पावक:,समान और उदान वायुओंके बीचमें प्राण और अपानवायुकी स्थिति है। उनके संघर्षसे उत्पन्न जठरानल अन्नको पचाता है और उसके रससे इस शरीरको भलीभाँति पुष्ट करता है;
samānodānayor madhye prāṇāpānau samāhitau | samarthitas tv adhiṣṭhānaṃ samyak pacati pāvakaḥ ||
يبيّن الحكيمُ الصيّاد نظامَ الجسد الباطن: فبين التيارين المسمَّيين سَمانا (Samāna) وأودانا (Udāna) يُمسَك النفسان برانا (Prāṇa) وأپانا (Apāna) في توازن. ومن تفاعلهما المنضبط تنشأ نارُ الهضم، فتُحسن «طبخ» الطعام، ومن خلاصتها تُغذّي هذا الجسد وتُقوّيه. والمغزى الأخلاقي أنّ حياة البدن نفسها تقوم على الانسجام والتنظيم المقرون بالانضباط؛ وكذلك ينبغي للسلوك أن يُحكَم بالتوازن والنظام القويم (الدهرما dharma).
व्याध उवाच
Educational Q&A
Life and strength depend on the balanced coordination of inner forces (prāṇa, apāna, samāna, udāna). This becomes an ethical analogy: dharma is sustained by harmony, restraint, and proper regulation rather than conflict and excess.
Vyādha is instructing his listener by describing the body’s internal functioning—how the vital winds support digestive fire and nourishment—using physiological insight to ground a broader teaching on right order and disciplined living.