Shloka 56
Kuvalāśva’s Lineage and Uttaṅka’s Petition concerning Dhundhu (धुन्धु-प्रसङ्गः)
वामदेव उवाच नानुयोगा ब्राह्मणानां भवन्ति वाचा राजन् मनसा कर्मणा वा । यस्त्वेवं ब्रह्म तपसान्वेति विद्वां- स्तेन श्रेष्ठो भवति हि जीवमान:,वामदेवने कहा--राजन्! मन, वाणी अथवा क्रियाद्वारा कोई भी अनुशासन या दण्ड ब्राह्मणोंपर लागू नहीं हो सकता। जो इस प्रकार जानकर कष्टसहनपूर्वक ब्राह्मणकी सेवा करता है; वह उस ब्राह्मणसेवारूप कर्मसे ही श्रेष्ठ होता और जीवित रहता है
Vāmadeva uvāca: nānuyogā brāhmaṇānāṃ bhavanti vācā rājan manasā karmaṇā vā | yas tv evaṃ brahma tapasānveti vidvāṃs tena śreṣṭho bhavati hi jīvamānaḥ ||
قال فاماديفا: «أيها الملك، لا يَحِقّ أن تُفرَض على البراهمة أوامرُ قهرٍ أو توبيخٌ أو عقوبة—لا بالقول، ولا بالفكر، ولا بالفعل. غير أنّ الحكيم الذي يدرك ذلك، ويسلك سبيل البراهمان بالزهد والتقشّف وبالخدمة الموقّرة مع صبرٍ منضبط، يصير حقًّا أسمى منزلة؛ وبهذا السلوك عينه يزدهر ما دام حيًّا».
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A king should not attempt to control or punish brāhmaṇas through speech, intention, or force; instead, one should recognize their protected status and pursue brahman through disciplined austerity and respectful service, which leads to true excellence.
Vāmadeva addresses a king and lays down a norm of dharma: royal power has limits regarding brāhmaṇas, and the proper response is reverence, self-restraint, and tapas-oriented conduct rather than coercion.