Shloka 87
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
क्रमश: संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते । हा तात हा सुतेत्येवं तदा वाच: सुदारुणा:,प्रायः लोग स्वदेश छोड़कर दूसरे देशों, दिशाओं, नगरों और गाँवोंका आश्रय लेंगे और हा तात! हा पुत्र! इत्यादि रूपसे अत्यन्त दुःखद वाणीमें एक-दूसरेको पुकारते हुए इस पृथ्वीपर विचरेंगे। युगान्तकालमें संसारकी यही दशा होगी। उस समय एक ही साथ समस्त लोकोंका भयंकर संहार होगा
kramaśaḥ saṁśrayiṣyanti yugānte paryupasthite | hā tāta hā sutety evaṁ tadā vācaḥ sudāruṇāḥ ||
قال ماركانديّا: «إذا دنا انقضاء العصر، أخذ الناسُ شيئًا فشيئًا يلتمسون ملجأً في غير أوطانهم—فيهجرون ديارهم إلى أقاليم أخرى، وجهاتٍ أخرى، ومدنٍ وقرى. وحينئذٍ ينادون بعضهم بعضًا بأصواتٍ ممزّقة من شدة الأسى: “وا أبتاه! وا بُنَيّاه!” ويهيمون على وجه الأرض. تلك هي حال العالم عند نهاية اليوغا؛ ففي ذلك الوقت يقع على جميع الأمم هلاكٌ مروّع دفعةً واحدة.»
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the overwhelming power of Time (kāla) at the end of an age: social order collapses, people abandon their homes seeking safety, and familial bonds surface as cries of grief—highlighting impermanence and the fragility of worldly security.
Mārkaṇḍeya describes a yugānta scenario: widespread flight and wandering as people seek refuge, calling out in anguish for lost family members, culminating in a simultaneous, terrifying destruction affecting all communities.