Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

अर्जुनागमनम्

Arjuna’s Arrival and Reunion on the Sacred Mountain

महात्मा चारुसर्वाज्ध: कम्बुग्रीवो महाभुज: । रुक्मपृष्ठं धनु: खडगं तूर्णाश्चनापि परामृशत्‌,उनका हृदय महान्‌ था, सभी अंग मनोहर जान पड़ते थे, ग्रीवा शंखके समान थी और भुजाएँ बड़ी-बड़ी थीं। वे सुवर्णकी पीठवाले धुनष, खड्ग तथा तरकसपर बार-बार हाथ फेरते थे

vaiśampāyana uvāca |

mahātmā cāru-sarvāṅgaḥ kambugrīvo mahābhujaḥ |

rukmapṛṣṭhaṃ dhanuḥ khaḍgaṃ tūṇīṃś cānāpi parāmṛśat ||

قال فايشَمبايانا: كان عظيمَ النفس، حسنَ الهيئة في كل عضو، عنقه كالصَّدَفة (الشَّنْخَة)، وذراعاه جبارتان. وكان يلمس مرارًا قوسه ذا الظهر المذهّب، وسيفه، وجِعابَه—علامةً ظاهرةً على الاستعداد والعزم إذ تمضي الحكاية نحو الفعل.

महात्माgreat-souled (man)
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
चारुbeautiful
चारु:
Karta
TypeAdjective
Rootचारु
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वाङ्गःhaving all limbs (well-formed); beautiful in every limb
सर्वाङ्गः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वाङ्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
कम्बुग्रीवःhaving a conch-like neck
कम्बुग्रीवः:
Karta
TypeAdjective
Rootकम्बुग्रीव
FormMasculine, Nominative, Singular
महाभुजःhaving great/strong arms
महाभुजः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाभुज
FormMasculine, Nominative, Singular
रुक्मपृष्ठम्gold-backed (golden-backed)
रुक्मपृष्ठम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरुक्मपृष्ठ
FormNeuter, Accusative, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
खड्गम्sword
खड्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootखड्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
तूर्णान्quivers
तूर्णान्:
Karma
TypeNoun
Rootतूणीर
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अनपिalso/even
अनपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
परामृशत्touched/handled (again and again)
परामृशत्:
TypeVerb
Rootपरामृश्
FormImperfect (Laṅ), Third, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
bow (dhanuḥ)
S
sword (khaḍga)
Q
quiver(s) (tūṇī)

Educational Q&A

The verse highlights the kṣatriya ideal of disciplined preparedness: noble character and auspicious qualities are paired with vigilant readiness. The repeated handling of weapons suggests resolve guided by duty rather than impulsive aggression.

The narrator describes a heroic figure’s appearance and demeanor. He repeatedly touches his bow, sword, and quivers, indicating he is preparing himself—mentally and physically—for an impending confrontation or decisive action.