Shloka 5
Kṛṣṇasya asāṃnidhya-kāraṇaṃ — Śālva–Soubha-vṛttāntaḥ
Why Kṛṣṇa was absent; the Śālva and Saubha account
पुरी समन्ताद् विहिता सपताका सतोरणा । सचक्रा सहुडा चैव सयन्त्रखनका तथा,द्वारकापुरीमें सब ओर पताकाएँ फहरा रही थीं। ऊँचे-ऊँचे गोपुर वहाँ चारों दिशाओंमें सुशोभित थे। जगह-जगह सैनिकोंके समुदाय युद्धके लिये प्रस्तुत थे। सैनिकोंके आत्मरक्षापूर्वक युद्धकी सुविधाके लिये स्थान-स्थानपर बुर्ज बने हुए थे। युद्धोपयोगी यन्त्र वहाँ बैठाये गये थे; तथा सुरंगद्वारा नये-नये मार्ग निकालनेके काममें भी बहुत-से लोग जुटे हुए थे
purī samantād vihitā sapatākā satoraṇā | sacakrā sahuḍā caiva sayantra-khanakā tathā ||
قال فايُو: «لقد حُصِّنَت المدينةُ من كلِّ جانب—راياتُها ترفرف، وبواباتُها تعلوها الأقواس. وكانت مُعَدَّةً بعجلاتٍ ومنشآتٍ واقية، ومزوَّدةً بآلات الحرب؛ وكذلك كان الحفّارون يعملون، يفتحون أنفاقًا وممرّاتٍ جديدة.» ويُبرز هذا الوصفُ يقظةَ الاستعداد: فالنظامُ المدنيُّ والواجبُ الجماعيُّ يتجلّيان في دفاعٍ منضبط، لا في عدوانٍ طائش.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rajadharma in practice: a well-ordered community safeguards itself through disciplined preparedness—fortifications, organized defenses, and strategic engineering—so that protection of people is ensured without descending into chaos or needless violence.
Vāyu describes a city’s defensive readiness: banners and gateways adorn the fortifications, while practical military measures—engines, protective works, and tunneling/excavation—are actively in place, indicating an imminent or anticipated conflict.