Shloka 9
द्रौपदीश्रमः तथा घटोत्कचस्मरणम्
Draupadī’s Exhaustion and the Summoning of Ghaṭotkaca
न सम प्रज्ञायते किंचिदावृते व्योम्नि रेणुना । न चापि शेकुस्तत् कर्तुमन्योन्यस्थाभिभाषणम्,धूलसे आकाशके ढक जानेसे कुछ भी सूझ नहीं पड़ता था; इसीलिये वे एक-दूसरेसे बातचीत भी नहीं कर पाते थे। अन्धकारने आँखोंपर पर्दा डाल दिया था; जिससे पाण्डवलोग एक-दूसरेके दर्शनसे भी वज्चित हो गये थे। भारत! पत्थरोंका चूर्ण बिखेरती हुई वायु उन्हें कहीं-से-कहीं खींच लिये जाती थी
na sama prajñāyate kiñcid āvṛte vyomni reṇunā | na cāpi śekuḥ tat kartum anyonya-sthābhibhāṣaṇam |
قال فَيْشَمْبَايَنَة: لما حُجِبَتِ السماءُ بالغبار لم يعد يُدرَكُ شيءٌ على وجهِ الوضوح. ولذلك لم يقدروا حتى على مخاطبةِ بعضِهم بعضًا من مواضعِهم—كأن الظلامَ قد أسدل ستارًا على أعينهم، فقطعهم عن التلاقي والتخاطب في خضمِّ تلك العاصفةِ المُعْمِيَة.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how external conditions (a dust-darkened sky) can overwhelm human faculties—sight, recognition, and even communication—suggesting the fragility of perception and the need for steadiness and mutual support when clarity is lost.
A severe dust storm has covered the sky, making it impossible to see clearly; as a result, the people involved cannot even speak to one another from their respective positions, being effectively cut off by darkness and dust.