Shloka 42
Adhyāya 136: Yavakrī–Bharadvāja Saṃvāda and the Bāladhī–Dhanuṣākṣa Gāthā
Arrogance, Boons, and Nimitta
यच्चान्यत् काडुक्षसे काम॑ यवक्रीर्गम्यतामिति । स लब्धकाम: पितरं समेत्याथेदमब्रवीत्,लोमशजी कहते हैं--राजन्! तब इन्द्रने महातपस्वी यवक्रीतके कथनानुसार उन्हें वर देते हुए कहा--“यवक्रीत! तुम्हारे पितासहित तुम्हें वेदोंका यथेष्ट ज्ञान प्राप्त हो जायगा। साथ ही और भी जो तुम्हारी कामना हो, वह पूर्ण हो जायगी। अब तुम तपस्या छोड़कर अपने आश्रमको लौट जाओ।' इस प्रकार पूर्णकाम होकर, यवक्रीत अपने पिताके पास गये और इस प्रकार बोले
yaccānyat kāṅkṣase kāmaṁ yavakrīr gamyatām iti | sa labdhakāmaḥ pitaraṁ sametyāthaidam abravīt |
قال لوماشا: «أيها الملك، عندئذٍ إنَّ إندرا، مُنعمًا بالمنحة على وفق كلام الناسك العظيم يافاكريت، أعلن: ‘يا يافاكريت، ستنال أنت وأبوك معًا معرفة الفيدات على قدر ما تشتهيان وبتمام ما ترغب. وأيُّ أمنيةٍ أخرى تُضمرها في قلبك ستتحقق كذلك. فالآن اترك هذه الرياضة الزاهدة وارجع إلى صومعتك.’ وهكذا، وقد تمّت رغبته، مضى يافاكريت إلى أبيه وقال على النحو الآتي.»
लोगश उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical tension between ascetic effort (tapas) and the pursuit of desired outcomes (kāma). Even when divine grace grants knowledge and wishes, the narrative frames fulfillment as something to be integrated back into disciplined life—returning to the āśrama and to one’s familial/teacher lineage—rather than remaining in self-willed striving.
Lomaśa recounts how Indra grants Yavakrī a boon: complete Vedic knowledge as desired, along with fulfillment of any other wish, and instructs him to stop his austerities and return to his hermitage. Having achieved his aim, Yavakrī goes to his father and begins to speak.