Shloka 9
Aṣṭāvakra–Bandi Vāda at Janaka’s Assembly
Numerical Cosmology and Restitution
अष्टावक्र उवाच न ज्ञायते कायवृद्धया विवद्धि- ्यथाष्ठीला शाल्मले: सम्प्रवृद्धा हस्वो5ल्ल्पकाय: फलितो विवृद्धो यश्चाफलस्तस्य न वृद्धभाव:,अष्टावक्र बोले--द्वारपाल! केवल शरीर बढ़ जानेसे किसीकी बढ़ती नहीं समझी जाती है। जैसे सेमलके फलकी गाँठ बढ़नेपर भी सारहीन होनेके कारण वह व्यर्थ ही है। छोटा और दुबला-पतला वृक्ष भी यदि फलोंके भारसे लदा है तो उसे ही वृद्ध (बड़ा) जानना चाहिये। जिसमें फल नहीं लगते, उस वृक्षका बढ़ना भी नहीं के बराबर है
aṣṭāvakra uvāca | na jñāyate kāya-vṛddhyā vṛddhir yathā ṣṭhīlā śālmaleḥ sampravṛddhā | hrasvo 'lpa-kāyaḥ phalito vivṛddho yaś cāphalas tasya na vṛddha-bhāvaḥ ||
قال أَشْتافَكْرَا: «يا حارسَ الباب، إن النموَّ الحق لا يُعرَف بمجرد ازدياد الجسد. فكما أن عقدةَ ثمرةِ شجرةِ الشَّالْمَلِي تنتفخ وتكبر لكنها تبقى جوفاء، فلا نفع فيها، كذلك ليس الضخامةُ معيارَ القيمة. حتى الشجرةُ القصيرةُ النحيلة تُعَدّ حقًّا “ناميةً” إذا كانت مُثقلةً بالثمر؛ أما التي لا تُثمر، فنموُّها كأنه لا نموَّ لها».
अष्टावक्र उवाच
Educational Q&A
Real maturity is measured by meaningful results (like fruit), not by outward size or mere expansion. Worth is shown through substance—virtue, usefulness, and achieved good—rather than appearance.
Aṣṭāvakra addresses a gatekeeper and uses a tree metaphor: the śālmali’s swelling is hollow, while a small tree laden with fruit is truly ‘grown.’ He is correcting a superficial standard of judging greatness.