Shloka 18
Cyavana’s Tapas, Sukanyā’s Curiosity, and Śaryāti’s Appeasement (च्यवन-सुकन्या-उपाख्यान आरम्भ)
सर्वोपायैर्यथाकामं भवांस्तदधिगच्छतु । ततः स पृथिवीपाल: साम्ना चोग्रेण च स्वयम्,“आप अपनी रुचिके अनुसार सभी उपायोंद्वारा इसका पता लगावें।” तब राजा शर्यातिने साम और उग्रनीतिके द्वारा सभी सुहृदोंसे पूछा; परंतु वे भी इसका पता न लगा सके। तदनन्तर सुकन्याने सारी सेनाको मलावरोधके कारण दुःखसे पीड़ित और पिताको भी चिन्तित देख इस प्रकार कहा--“तात! मैंने इस वनमें घूमते समय एक बाँबीके भीतर कोई चमकीली वस्तु देखी, जो जुगनूके समान जान पड़ती थी। उसके निकट जाकर मैंने उसे काँटेसे बींध दिया।” यह सुनकर शर्याति तुरंत ही बाँबीके पास गये। वहाँ उन्होंने तपस्यामें बढ़े-चढ़े वयोवृद्ध महात्मा च्यवनको देखा और हाथ जोड़कर अपने सैनिकोंका कष्ट निवारण करनेके लिये याचना की--
sarvopāyair yathākāmaṃ bhavāṃs tad adhigacchatu | tataḥ sa pṛthivīpālaḥ sāmnā cogreṇa ca svayam ||
«فليبحث مولاي الملك، بما يراه من وجوه الحيلة والوسائل، عن حقيقة هذا الأمر.» عندئذٍ شرع الملك، حامي الأرض، في الاستقصاء بنفسه—تارةً باللين والمصالحة، وتارةً بالشدة والصرامة. ومع ذلك لم ينكشف السبب، حتى ساق تسلسل الحوادث إلى لقاء شرياتي بالناسك تشيافانا، فبان كيف يمكن لزلةٍ طائشة أن تُنزل العذاب بكثيرين، وكيف تقتضي المسؤوليةُ تدارك الخطأ سريعًا.
लोगश उवाच
Educational Q&A
Power—whether royal authority or ascetic tapas—must be approached with humility and care. A small, careless act can cause widespread suffering, and dharma requires acknowledging harm, seeking the truth, and making amends promptly through appropriate means.
Lomaśa narrates that the king is urged to investigate by any means he prefers. Śaryāti then questions people using both conciliatory and stern methods. The situation escalates until Sukanyā reveals she pierced a shining object inside an anthill with a thorn; Śaryāti goes there, finds the aged ascetic Cyavana, and petitions him to relieve the army’s distress.