Shloka 12
Ṛśyaśṛṅga’s Luring, Rainfall at Aṅga, and Reconciliation with Vibhāṇḍaka (ऋश्यशृङ्गोपाख्यानम्)
विभाण्डकस्याव्रजत: स राजा पशून् प्रभूतान् पशुपांश्न वीरान् समादिशत् पुत्रगृद्धी महर्षि- विभाण्डक: परिपृच्छेद् यदा व:,राजाने विभाण्डक मुनिके आगमन-पथमें बहुत-से पशु तथा वीर पशुरक्षक भी नियुक्त कर दिये और सबको यह आदेश दे दिया था कि जब पुत्रकी अभिलाषा रखनेवाले महर्षि विभाण्डक तुमसे पूछें तब हाथ जोड़कर उन्हें इस प्रकार उत्तर देना--“ये सब आपके पुत्रके ही पशु हैं, ये खेत भी उन्हींके जोते जा रहे हैं। महर्षे! आज्ञा दें, हम आपका कौन-सा प्रिय कार्य करें। हम सब लोग आपके आज्ञापालक दास हैं"
Vibhāṇḍakasyāvrajataḥ sa rājā paśūn prabhūtān paśupāṃś ca vīrān samādiśat putragṛddhī maharṣi-vibhāṇḍakaḥ paripṛcched yadā vaḥ.
ولمّا كان الحكيم فيبهاندكا في طريقه، أقام ذلك الملك قطعانًا كثيرة من الماشية ورعاةً شجعانًا على امتداد المسالك، وأصدر إليهم أمرًا: «إذا سألَكم المها رِشي فيبهاندكا—المتلهّف إلى ولد—فأجيبوه وأنتم تضمّون أيديكم قائلين: “هذه الماشية كلها لابنك، وهذه الحقول أيضًا تُحرَث لأجله. أيها الحكيم الجليل، مُرْنا: أيُّ خدمةٍ تُرضيك أن نقوم بها؟ إنّا جميعًا عبيدٌ مطيعون لأمرك.”»
विभाण्डक उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds how power can employ reverence and gifts to sway a renunciant, prompting reflection on dharma: true service and hospitality should be sincere, not a tool for manipulation; likewise, one should be vigilant about being influenced through flattery and material inducements.
A king, anticipating that the sage Vibhāṇḍaka may question the herdsmen, stations cattle and guards and instructs them to respond submissively—claiming the cattle and fields are for the sage’s son and offering themselves as obedient servants—thereby setting a persuasive scene meant to shape the sage’s response.