Shloka 29
सुरभि–इन्द्रसंवादः
Surabhi–Indra Dialogue as a Governance Exemplar
ऊरु गजकराकारं करेणाभिजघान स: | दुर्योधन: स्मितं कृत्वा चरणेनोल्लिखन् महीम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! मैत्रेयजी जब इस प्रकार कह रहे थे, उस समय दुर्योधनने मुसकराकर हाथीके सूँड़के समान अपनी जाँघको हाथसे ठोंका और पैरसे पृथ्वीको कुरेदने लगा
ūru gajakarākāraṃ kareṇābhijaghāna saḥ | duryodhanaḥ smitaṃ kṛtvā caraṇenollikhan mahīm ||
قال فايشَمبايانا: «وبينما كان مايتريا يتكلم على هذا النحو، إذا بدوريودhana—مبتسمًا—يضرب فخذه بيده كأنها خرطوم فيل، ثم أخذ يحكّ الأرض بقدمه. وكانت تلك الإشارة علامةَ تحدٍّ متكبر وازدراءٍ للنصح، تُنذر كيف يقسّي الكِبرُ القلبَ عن قبول المشورة المهتدية بالدارما.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how arrogance and mockery can make a person unreceptive to wise counsel. Ethical guidance (dharma) is not only about hearing advice but also about the humility to accept it; Duryodhana’s gestures embody the opposite disposition.
While Maitreya is speaking, Duryodhana responds nonverbally: he smiles, slaps his thigh with his hand (likened to an elephant’s trunk), and scrapes the ground with his foot—an expression of insolent confidence and contempt rather than respectful attention.